O Prinçipin cover O Prinçipin cover

O PRINÇIPIN

ANTOINE DE SAINT-EXUPÉRY

TRADUTO DA-O LUSCIANDRO GUASON

Dedica

Pe-o Léon Werth

Ciammo scuse a-i figgeu perché ò dedicou sto libbro chì à unna persoña grande. Gh’ò unna scusa de peiso: sta persoña grande a l’é o megio amigo che mi gh’agge a-o mondo. Gh’ò unna segonda scusa: sta persoña grande a peu accapî tutto, fiña i libbri da figgeu; e ghe n’ò unna tersa: sta persoña grande a stà in Fransa; a l’à famme, a l’à freido e a l’à tanto beseugno d’ëse consolâ. E se tutte ste scuse no bastan, dedichiò sto libbro a-o figgeu che sta grande persoña a l’é stæta. Tutti i grendi en stæti figgeu, unna vòtta. (Ma pöchi de lô se ne sovvëgnan). Coscì correzo a mæ dedica:

Pe-o Léon Werth
quand’o l’ea figgeu

Cavo I

L’é tanto tempo, da quande aveiva sëi anni, che inte un libbro in scê foreste tropicale, ch’o l’ea intitolou «Istöie visciue da-a natua», ò visto un disegno bello comme tutto. O fava vedde un serpente böa inte l’atto de collâ unna bestia. Eive a còpia do disegno.

Böa ch’o mangia unna bestia

Gh’ea scrito: «I böa còllan a seu vittima tutta intrega, sensa manco stâla à giasciâ. Dapeu no riëscian manco ciù à mesciâse e dòrman pe tutti i sëi meixi che ghe veu pe appaîla.»

A-e avventue inta giungla me gh’ò appensou ben ben. E mi ascì son arriescio à fâ o mæ primmo disegno. O mæ disegno numero un. O l’ea fæto coscì:

Böa ch’o mangia un liofante

Ò fæto vedde o mæ cao d’euvia a-i grendi, e gh’ò ciammou se o disegno o ghe metteiva poia. M’an respòsto: «Mette poia? E pe cöse un o l’avieiva da trovâse poia pe un cappello?» O mæ disegno o no l’ea o disegno de un cappello. O l’ea o disegno de un böa ch’o se paisce un liofante. Tanto che veddessan bello ciæo cös’o l’ea, ò disegnou o drento do böa. L’é de mestê saveighele ascciæî e cöse, a-i grendi. O mæ disegno numero doî o s’appresentava de coscì:

Böa ch’o mangia un liofante, da-o de drento

Stavòtta m’an respòsto che lascesse perde i böa, segge de feua che de drento, e in cangio de stâ apreuvo a-a geografia, à l’istöia, à l’aritmetica e a-a grammatica. E a l’é anæta coscì che à l’etæ de sëi anni ò misso da unna banda quella ch’a poeiva ëse a mæ regiosa carriera da pittô. O fallimento do mæ disegno numero un e do mæ disegno numero doî o m’aiva fæto perde o scigoâ. I grendi no capiscian mai ninte da pe lô e i figgeu se angoscian de ascciæîghe tutto, tutte e vòtte.

Alantô ò çernuo unn’atra profescion e ò impreiso à pilottâ i aerei. Ò xoou un pö in sce tutto o mondo: e pe davei a geografia a m’é vegnua ben ben à taggio. À unna primma euggiâ son bon da conosce a Ciña da l’Arizöna, e se un o se perde de neutte, sta conoscensa a serve pe coscì.

Ò incontrou un muggio de gente importante inta mæ vitta, ò visciuo pe ben ben tramezo a-i grendi. Î ò conosciui inte l’intimitæ, î ò osservæ franco da vexin. Ma l’opinion ch’aiva de lô a n’é guæi megioâ.

Quande ne incontrava un, ch’o me paiva de mente averta, fava a preuva do mæ disegno numero un, ch’ò delongo conservou. Çercava à accapî coscì s’o l’ea d’in davei unna persoña comprensciva. Ma, o foïse chi se sæ, òmmo ò dònna, o me respondeiva: «O l’é un cappello.» E alantoa no parlava de böa, de foreste primitive, de stelle. Me asbasciava a-o seu livello. Ghe raxonava de bridge, de golf, de politica, de crovate. E lê o restava contento areo d’avei incontrou un òmmo mai tanto senscibile.

Cavo II

Coscì ò passou a mæ vitta da pe mi, sensa nisciun da poeighe descorrî, scin à quande ò avuo un açidente co-o mæ aereo, che l’é sëi anni, into deserto do Sahara. S’ea rompio quarcösa into motô, e comme no aiva con mi ni un mecanico, ni di passaggê, m’ò provou à çercâ à dâ recatto a-o guasto da pe mi. A l’ea unna costion de vitta ò de mòrte, apreuvo che gh’aiva de l’ægua da beive solo che pe eutto giorni.

A primma neutte ò dormio in sce l’æña, à mille migge da quæsesegge abitaçion umaña. Ea ciù isoou che un mainâ lasciou in bando in mezo a-o mâ, in sce unna ciatta de fortuña, dòppo che o seu barco o l’é passou pe euggio. Ve poei figuâ a mæ mäveggia quande à l’arba o m’à addesciou un stranio voxin:

– Pe piaxei, disegnime unna pegoa…

– Cöse?

– Disegnime unna pegoa…

Son schittou in pê comme se m’avesse corpio unna sæta. Me fretto i euggi ben ben de vòtte tanto che daggo mente in gio con attençion. E veddo un lemetto feua do commun, ch’o m’aggueita con gran serietæ. Chì coscì poei vedde o megio retræto ch’ò posciuo fâ de lê, ciù tardi. Ma o mæ disegno o l’é meno accaparrante pe coscì do modello. A no l’é corpa mæ, aggiæ paçiensa. I grendi m’aivan mai tanto descoraggio, quand’aiva sëi anni, inta mæ carriera de pittô, ch’ò impreiso à disegnâ solo che di serpenti böa da-o de drento.

Retræto do Prinçipin

Oua ammiava fisso l’improvista appariçion, co-i euggi feua de cascia da-a mäveggia. Ei da appensâve che m’attrovava à mille migge da unna quæsesegge region abitâ, escì o mæ ommin o no paiva perduo in mezo à l’æña, ni stramortio da-o giamin, ò da-a famme, ò da-a sæ, ò da-a poia. O no gh’aiva ninte ch’o me desse l’imprescion de un figgeu perduo into deserto, à mille migge da tutte e abitaçioin di òmmi. Quande in sciâ fin son stæto bon de parlâ, gh’ò domandou:

– Ma cöse l’é che ti fæ chì coscì?

Pe tutta respòsta, lê o l’à dito torna cian cianin, comme s’a foïse unna cösa da mascima importansa:

– Pe piaxei, disegnime unna pegoa…

Quande un mistëio o l’é mai tanto soviacarrego, un o no se incalla à desobedî. Pe quante me paggesse asciurdo, à mille miggia da tutte e abitaçioin di òmmi, e à peigo de mòrte, ò tiou feua d’inta stacca un fuggetto de papê e a penna stilografica. Ma dapeu m’é sovvegnuo che i mæ studdi s’ean conçentræ in sciâ geografia, in sce l’istöia, in sce l’aritmetica e in sciâ grammatica e gh’ò dito, un pittin rouso, che no saiva disegnâ. O te m’à repricou:

– No fa ninte. Disegnime unna pegoa.

N’aiva mai disegnou unna pegoa e aloa ò fæto pe lê un de quelli doî disegni ch’aiva fæto un muggio de vòtte: quello do böa da-o de feua; e son arrestou che m’ò sentio repricâ:

– Na, na, na! No veuggio o liofante drento a-o böa. O böa o l’é peigoso ben e o liofante o l’é pe davei un imbrumme. Donde staggo mi de cà tutto o l’é piccin ben ben. Gh’ò de beseugno de unna pegoa: disegnime unna pegoa.

Ò fæto o disegno:

Primma pegoa

O l’à ammiou con attençion e dapeu o l’à dito:

– Na! Sta pegoa a l’é sciagagnâ. Fammene unn’atra.

Ò fæto un atro disegno:

Segonda pegoa

O mæ amigo o te m’à riuo con cortexia, con compatimento:

– Ti ô peu vedde da pe ti – o l’à dito – che sta chì a no l’é unna pegoa. O l’é un æo. O gh’à e còrne.

Ò fæto o disegno unna tersa vòtta, ma o l’é stæto refuou comme i trei avanti:

Tersa pegoa

– Sta chì a l’é tròppo vegia. Veuggio unna pegoa ch’a pòsse vive pe tanto.

Stavòtta a mæ paçiensa a l’ea finia, aiva cointa de dâ recatto a-o mæ motô. Ò cacciou zu un quarto disegno. E ò tiou feua sta spiegaçion:

Cascetta

– Sta chì a l’é solo che a seu cascetta. A pegoa che ti voeivi a stà de drento.

Son pròpio arrestou, quande ò vedduo a caa do mæ giudiçe piccin ch’a se rescciæava:

– Sto chì o l’é pròpio quello che voeiva. Ti t’appensi che sta pegoa a dovià avei unna gran quantitæ d’erba?

– Pe cöse?

– Perché donde staggo mi, tutto l’é ben ben piccin…

– De l’erba à basta pe lê ghe ne saià de seguo, a l’é picciña ben a pegoa che t’ò dæto.

O s’é cegou in sciô disegno:

– No mai tanto picciña che… Òh, mia! A s’é missa ch’a dòrme…

A l’é anæta coscì ch’ò fæto conoscensa co-o Prinçipin.

Cavo III

O principin

Me gh’é vosciuo un muggio de tempo pe accapî de dond’o ne vegniva. O Prinçipin, ch’o me fava unna domanda apreuvo à l’atra, paiva che e mæ o no ê sentisse mai. L’é stæto de poule dite abrettio che, da maniman, m’an desvellou tutto. Coscì, quande o l’à visto pe-a primma vòtta o mæ aereo (no ô staggo à disegnâ, apreuvo che pe mi o saieiva tròppo de grammo fâ), o m’à ciammou:

– Cös’a l’é sta cösa chì?

– A no l’é unna cösa. O xeua. O l’é un aereo. O l’é o mæ aereo.

Ea pin d’orgheuggio de fâghe savei che mi xoava. Alantoa o l’à criou:

– Cöse? T’ê cheito da-o çê!

– Scie – ò repricou con modestia.

– Ah! Sta chì a l’é da rie…

E o prinçipin o s’à fæto unna bella gösciâ de rie, ch’o m’à açimentou. Veuggio che e mæ desgraçie seggian piggiæ in sciô serio. Dapeu o l’à repiggiou:

– Aloa ti ascì ti vëgni da-o çê! De che pianeta t’ê?

Ò stravisto comme un ciæo, into mistëio da seu presensa, e gh’ò domandou tutt’assemme:

– Donca, ti ti vëgni da un atro pianeta?

Ma o no m’à respòsto. O l’à locciou e spalle con amabilitæ, tanto ch’o l’ammiava l’aereo.

– De seguo, con quello lì, no ti peu vegnî guæi da lonxi…

E o s’é affondou inte unna longa meditaçion. Dapeu, o l’à tiou feua d’inta stacca a mæ pegoa e o s’é affoso inta contempraçion do seu tresöo.

Voî ve poei figuâ ben comme mi foïse interessou da quello seu mezo confiâse in ponto «atri pianeti». Coscì ò çercou à tiâghe feua quarche atra cösa:

– De donde ti ne vëgni, ommin? Dond’a l’é a teu cà? Donde ti â veu portâ a mæ pegoa?

O m’à repricou dòppo un scilençio de meditaçion:

– Quello che gh’é de bon, o l’é che a cascetta che ti m’æ dæto, a ghe servià da cà pe-a neutte.

– Seguo. E se ti stæ bravo, te daggo fiña unna còrda da ligâ a pegoa quande l’é giorno. E un paletto.

A mæ propòsta a l’à scandalizzou o prinçipin:

– Stâla à ligâ? Che idea strafaläia!

– Ma se no ti â lighi a l’anià in giandon e a se perdià…

O mæ amigo o s’à fæto unn’atra gösciâ de rie:

– Ma donde ti veu ch’a vagghe!

– Da tutte e bande. Drito de fronte à lê…

E o prinçipin o m’à repricou con gravitæ:

–No fa ninte, gh’é mai tanto piccin, da mi!

E fòscia con un pittin de melanconia, o l’à azzonto:

–Drito davanti à lê, a no peu anâ guæi lonxi…

Cavo IV

Coscì aiva sacciuo unna segonda cösa importante ben: che o pianeta onde o l’ea nasciuo o l’ea un pittin ciù grande che unna cà!

À tutte e mainee, sta cösa a no me poeiva mäveggiâ guæi. Saiva ciù che ben che, in ciù di pianeti grendi comme a tæra, Zeuve, Marte, Venne, che gh’an dæto un nomme, ghe n’é ancon de çentanæa che son de vòtte mai tanto piccin che s’arriësce à veddili à ïsa à ïsa co-o telescòpio. Quande un astrònomo o descreuve un de sti chì, o ghe dà à nomme un numero. O ô ciamma, à exempio: «l’asteròide 3251».

Gh’ò de fòrte raxoin pe credde che o pianeta de donde o ne vegniva o prinçipin o segge l’asteròide B 612.

O principin in sciô seu pianeta

St’asteròide chì o l’é stæto visto solo che unna vòtta co-o telescòpio da un astrònomo turco.

L’astrònomo turco

O l’aiva fæto aloa unna gran demostraçion da seu descoverta inte un Congresso Internaçionale d’Astronomia.

Ma, apreuvo ch’o l’ea in costumme, nisciun no l’aiva piggiou in sciô serio. I grendi son fæti coscì.

L’astrònomo turco in costumme

Pe-a boña fortuña da reputaçion de l’asteròide B 612, un dittatô turco o l’à impòsto a-o seu pòpolo, co-a menassa de peña de mòrte, de vestîse da europëi. L’astrònomo o l’à fæto torna a seu demostraçion, do 1920, con un vestî bullo ben. E stavòtta tutto o mondo o l’é stæto con lê.

L’astrònomo con un vestî elegante

Se v’ò contou tutte ste menussaie in sce l’asteròide B612 e se v’ò revellou o seu numero l’é pròpio pe-i grendi, che ghe gusta i numeri. Quande voî ghe parlæ de un neuvo amigo, mai ciù a-o mondo che se interessan de cöse che conta. No se domandan mai: «Quæ o l’é o ton da seu voxe? Quæle son e demoe che gh’é ciù cao? O fa colleçion de parpagge?» Ma ve domandan: «Quant’anni o l’à? Quante fræ? Quant’o peisa? Quant’o guägna seu poæ?» Solo che aloa se creddan de conoscilo. Se voî a-i grendi ghe dî: «Ò visto unna bella cà de moin reusa, co-i giranni a-i barcoin, e di combi in sciô teito», liatri no sciòrtan à figuâsea. L’é de mestê à dîghe: «Ò visto unna cà da çentomia lie», e aloa te dixan: «Mai bella ch’a l’é.»

Coscì se viatri ghe dî: «A preuva che o prinçipin o l’é existio a l’é che lê o l’ea bello comme tutto, ch’o rieiva e ch’o voeiva unna pegoa. Se un o veu unna pegoa a l’é a preuva ch’o l’existe.» Ben, lô scrollian e spalle, e ve trattian comme un figgeu. Ma se voî, in cangio, ghe dî: «O pianeta de dond’o ne vegniva o l’é l’asteròide B 612» aloa arrestan convinti de drito e ve lascian quetâ co-e domande. Son fæti coscì. No beseugna piggiâsela. I figgeu devan ëse comprenscivi co-i grendi.

Ma seguo, niatri che accapimmo a vitta, niatri se ne infocciaremmo di numeri! Me saieiva stæto cao de comensâ sto conto comme unn’istöia de foæ. Me saiæ stæto cao de dî:

«Gh’ea unna vòtta un prinçipin ch’o viveiva in sce un pianeta no guæi ciù grande che lê e o l’aiva de beseugno de un amigo…» Pe quelli che accapiscian a vitta, o saieiva stæto ben ben ciù veo.

Stante che no me gusta che, into leze o mæ libbro, se ghe dagghe unna bòtta. O l’é un gran despiaxei, pe mi, confiâ sti regòrdi. L’é de za sëi anni che o mæ amigo o se n’é anæto co-a seu pegoa e mi çerco à descrivilo pe no ascordâlo. L’é triste ascordâse un amigo. E mi ascì pòsso vegnî à ëse comme i grendi che se interessan solo che de numeri. L’é anche pe sta raxon che m’ò accattou unna scatoa con i coî e co-i lapi. No l’é de bon fâ mettise torna à disegnâ a-a mæ etæ, quande un o l’à fæto solo che a tentativa de un serpente böa visto da-o de feua e quella de un serpente böa visto da drento, e à l’etæ de sëi anni. Me proviò à fâ di retræti semeggeivi a-o mascimo. Ma no son pe ninte seguo d’arriescîghe. Un disegno o va ben, ma dapeu quell’atro o no se gh’assomeggia pe ninte. Chì coscì o prinçipin o l’é tròppo grande. Là o l’é tròppo piccin. Zinzaño sciña in sciâ tenta do seu vestî. E aloa tento e bestento, ben ò mâ. E a va à finî che me inaro in sce çerti detaggi ciù importanti. Ma sta cösa chì bisà che me â perdonæ. O mæ amigo o no me dava mai de spiegaçioin. Fòscia o se creddeiva che foïse comme lê. Mi, pe desgraçia, no ea bon da vedde e pegoe traverso e casce. Peu dâse che mi segge un pittin comme i grendi. Fòscia son vegnuo vegio.

Cavo V

Tutti i giorni imprendeiva quarcösa in sciô pianeta, in sciâ partensa, in sciô viægio. A l’ea unna cösa spontanea, pe quarche reflescion. A l’é anæta coscì che a-o terso giorno ò conosciuo o dramma do baobab.

Stavòtta ascì o l’é stæto meito da pegoa, perché o prinçipin o m’à interrogou a-a cheita, comme se ghe foïse vegnuo un greive dubio:

– A l’é pròpio vea che e pegoe mangian i costi?

– Scì, a l’é vea.

– Ah, son contento.

N’ò accapio perché foïse mai tanto importante che e pegoe mangessan i costi. Ma o Prinçipin o l’à continuou:

– Aloa se mangian i baobab ascì?

Ò fæto osservâ a-o prinçipin che i baobab no son di costi, ma di erboi grendi comme de gexe e che, mæximo se o se foïse portou apreuvo unna streuppa de liofanti, o no l’avieiva avuo a megio in sce un solo baobab.

L’idea da streuppa di liofanti a l’à fæto rie o prinçipin:

– Besorrieiva mettili un in sce l’atro…

Ma o l’à osservou con sæximo:

– I baobab alò de vegnî grendi comensan con ëse piccin.

– L’é vea! Ma perché ti veu che e teu pegoe se mangian i baobab piccin?

– Ben, se capisce – o m’à respòsto comme se a foïse unna cösa evidente. E me gh’é vosciuo un gran sfòrso de intelligensa pe accapî da pe mi sto problema.

De fæto, in sciô pianeta do prinçipin gh’é, comme in sce tutti i pianeti, e erbe boñe e quelle gramme. Ma a semensa a no se vedde. A dòrme into segretto da tæra scin à quande à uña ò à l’atra ghe piggia a fantaxia d’addesciâse. Alantoa a se stia, e da prinçipio a sponcia soggettosa verso o sô a ciù bella rammetta inoffensciva. S’a l’é unna rammetta de ravanetto ò de costo de reuse, se peu lasciâ ch’o sccioisce comm’a veu. Ma s’a l’é unna cianta gramma, bisà arrancâla de drito, tòsto che l’emmo conosciua. Gh’ea de semense tremende in sciô pianeta do prinçipin; l’ea e semense do baobab. O terren o l’ea infestou de lô. Oua, un baobab, se s’arriva tròppo tardi, no gh’é ciù verso de desbarassâsene. O fa imbrumme in sce tutto o pianeta. O ô pertusa co-e seu reixe. E se o pianeta o l’é tròppo piccin e i baobab tròppo tanti, ô fan scciuppâ.

– A l’é unna costion de discipriña – o me diva ciù tardi o prinçipin. – Quande t’æ finio de lavâte a-a mattin, bisà fâ a poliscia do pianeta tutta areo ben. Bisà constrenzise con regolaritæ à arrancâ i baobab, tòsto che se peuan desfiguâ da-i costi de reuse, che se gh’assomeggian tanto, quand’en piccin. O l’é un travaggio angoscioso ben, ma de bon fâ.

O prinçipin ch’o l’arranca un baobab

E un giorno o m’à conseggiou de fâ un bello disegno pe fâ intrâ ben st’idea chì inta testa di figgeu do mæ paise. – Se un giorno faian di viægi – o me diva – sto conseggio o ghe porrià servî. De vòtte no gh’é de problemi à tramandâ à ciù tardi o nòstro travaggio. Ma se se tratta di baobab o l’é delongo un squascio. Ò conosciuo un pianeta che ghe stava un rincrescioso. O l’aiva trascuou trei erboeti…

Pianeta con trei baobab

E in sce l’indicaçion do prinçipin ò disegnou quello pianeta. No me gusta piggiâ o ton do moralista. Ma o peigo do baobab o n’é guæi conosciuo, e i reiseghi ch’o l’anieiva incontra un ch’o se perdesse in sce un asteròide son mai tanto greivi, che pe unna vòtta ò fæto unn’ecceçion. E diggo: «Figgeu! Dæ mente a-o baobab!» E tanto da avvisâ i mæ amixi de un peigo ch’an delongo schiffio sensa conoscilo, comme mi mæximo, ò travaggiou ben ben à sto disegno chì. A leçion che dava, a giustificava o giamin. Fòscia voî me domandiei: «Comme mai che inte sto libbro no gh’é di atri disegni mai tanto grandioxi comme quelli di baobab?» A respòsta a l’é sencia ben: ò çercou à fâne un, ma no ghe son sciortio. Quande ò disegnou i baobab, me sponciava unna gran cointa.

O prinçipin assettou

Cavo VI

Òh, prinçipin, ò accapio da maniman a teu vitta picciña e melancònica. Pe un muggio de tempo ti, pe svaiâte, ti gh’æ avuo solo che a dôsua di tramonti. Ò impreiso sto neuvo detaggio o quarto giorno, a-a mattin, quande ti m’æ dito:

– Me gusta tanto i tramonti. Anemmo à vedde un tramonto…

– Ma bisà aspëtâ…

– Aspëtâ cöse?

– Che o sô o vagghe zu…

A-a primma t’ê parsciuo ben ben sorpreiso, ma dapeu t’æ riuo de ti mæximo e ti m’æ dito:

– Me pâ delongo che son à cà mæ!…

De fæto. Quande inti Stati Unii l’é mëzogiorno tutto o mondo o sa che o sô o tramonta in sciâ Fransa. Pe desgraçia a Fransa a l’é tròppo lontaña. Ma in sciô pianeta piccin te bastava bosticcâ a teu carrega de quarche passo. E t’ammiavi l’arba da seia tutte e vire che ti n’aivi coæ…

– Un giorno ò visto o sô ch’o l’anava sotta quarantetræ vòtte!

E ciù tardi t’æ sozzonto:

– Ti sæ… quande un o l’é tanto ammagonou ghe gusta i tramonti…

– Quello giorno de quarantetræ vòtte t’ëi tanto ammagonou?

Ma o prinçipin o no l’à repricou.

Cavo VII

O chinto giorno, delongo in caxon da pegoa, m’é stæto revellou sto segretto da vitta do prinçipin. O te m’à domandou a-a cheita, sensa gii de poule, comme o fruto de un problema stæto meditou pe tanto tempo in scilençio:

– Se unna pegoa a mangia i erboeti, a se mangia e scioe ascì?

– Unna pegoa a se mangia tutto quello ch’a l’attreuva.

– Fiña e scioe che gh’à de spiñe?

– Scie, fiña e scioe che gh’à de spiñe.

– Ma alantoa e spiñe cöse servan?

No ô saiva. Inte quello momento ea piggiou comme tutto à çercâ à desviâ un bollon tròppo streito do mæ motô. Ea in lägno apreuvo che a mæ panne a comensava paggendome greive ben e l’ægua da beive chi se consummava a me fava temme o pezo.

– E spiñe cöse servan?

O prinçipin o no renonçiava mai à unna domanda ch’o l’aiva fæto. Mi ea infottou apreuvo a-o mæ bollon e ò repricou abrettio:

– E spiñe no servan à ninte, a l’é cattivëia sccetta da parte de scioe!

– Òh!

Ma dòppo un pittin de scilençio o m’a cacciou in sciâ caa, tòsto con rouxia:

– No te creddo! E scioe son scernie. Son bonellañe. S’asseguan comme peuan. Se creddan d’ëse tremende con e seu spiñe…

N’ò repricou. Inte quello momento me son dito: «Se sto bollon chie o resciste ancon, ô fasso sätâ con un corpo de martello.»

O prinçipin o l’à torna desturbou e mæ reflescioin.

– E ti te creddi, ti, che e scioe…

– Ma no! Ma no! No me creddo ninte! Ò respòsto unna cösa che se segge. Staggo apreuvo à de cöse serie, mi!

O te m’à ammiou con mäveggia.

– De cöse serie!

O me veddeiva con in man o martello, e die neigre de scionza, cegou in sce un angæzo ch’o ghe paiva brutto ben.

– Ti parli pægio che i grendi!

Me son vergheugnou un pittin. Ma, sensa pietæ, o l’à azzonto:

–Ti ti sconfondi tutto… ti ti mescci tutto!

O l’ea pròpio angosciou. O locciava into vento i seu cavelli d’öo:

– Mi conoscio un pianeta che ghe sta de cà o sciô Cremexi. O n’à mai annastou unna scioa. O n’à mai ammiou unna stella. O n’à mai vosciuo ben à nisciun. O fa solo che de addiçioin. E tutto o giorno o repete comme ti: «Mi son un òmmo serio! Mi son un òmmo serio!» e o se inscia de orgheuggio. Ma o n’é un òmmo, o l’é un fonzo!

– Cöse?

– Un fonzo!

O prinçipin oua o l’ea gianco da l’ia.

– Da miggiæa de anni e scioe fan e spiñe. Da miggiæa de anni e pegoe se mangian e scioe a-o mæximo. E a no l’é unna cösa seria de çercâ à descreuve pe cöse e scioe se dan tanta breiga pe fâse de spiñe che no servan à ninte? A no l’é importante a guæra tra e pegoe e e scioe? A no l’é ciù seria e importante che e addiçioin de un gròsso scignoro rosso? E se mi conoscio unna scioa unica a-o mondo, ch’a no l’existe da nisciuña atra banda, feua che in sciô mæ pianeta, e che unna pegoa piccinetta a ô peu destrue tutt’assemme, coscì, unna mattin, sensa rendise conto de cös’a fa, no l’é importante sto fæto?

A reusa

O l’é vegnuo rosso, dapeu o l’à repiggiou:

– Se quarchidun o veu ben à unna scioa, che ghe n’é solo che un exemplare inte mioin de mioin de stelle, sta cösa a basta pe rendilo feliçe quande o l’ammia. E lê o se dixe: «A mæ scioa a l’é là, da quarche banda…» Ma se a pegoa a se mangia a scioa, l’é comme se pe lê, tutt’assemme, tutte e stelle s’asmortessan! E a no l’é importante sta cösa?

O n’à posciuo anâ avanti. De ficco o l’à avuo un scciuppon de soggitti. L’ea cheito a neutte. Aiva abbandonou i mæ arneixi. Me n’infocciarava do mæ martello, do mæ bollon, da sæ e da mòrte. In sce unna stella, un pianeta, o mæ, a Tæra, gh’ea un prinçipin da consolâ! L’ò piggiou in brasso. L’ò ninnou. Ghe diva: «A sciô che ti ghe veu ben, a no l’é à peigo… Disegniò un moriagio pe-a teu pegoa… e unna corassa pe-a teu scioa… Mi…» No saiva guæi ben cöse dîghe. Me paiva d’ëse pròpio un scciappin: no saiva comme toccâlo, comme arrivâ à lê… O paise de agrime o l’é mai tanto misteioso.

Cavo VIII

Ò impreiso fito ben à conosce megio sta scioa chì. In sciô pianeta do prinçipin gh’ea delongo stæto de scioe ben ben sence, ornæ con unna sola raggea de feugge, che no tegnivan de pòsto e no davan breiga à nisciun. Sciortivan unna mattin inte l’erba e s’asmortavan a-a seia. Ma sta chì a l’ea sciortia un giorno, da unna semensa stæta vegnua da chi sa donde, e o prinçipin o l’aiva sorveggiou da-a vexin sta rammetta ch’a no s’assomeggiava à nisciunn’atra rammetta. A poeiva ëse unna neuva meña de baobab. Ma fito l’erboeto o l’a ciantou lì de scricchî e o l’à comensou inandiando unna scioa. O prinçipin, ch’o ascisteiva a-a formaçion de un buxo stramesuou, o se sentiva che n’aiva da sciortî unn’appariçion miacosa, ma a scioa a no â finiva ciù de inandiâse à ëse bella, a-o redòsso da seu camia verde. A se çerneiva con attençion i seu coî, a se vestiva cian cianin, a dava recatto a-e seu feugge à uña pe vòtta. A no voeiva sciortî astrofoggiâ comme un papavao. A voeiva fâse vedde solo che into pin risblandô da seu bellessa. Eh, scì, gh’ea da gran maiçia inte tutta sta cösa! A seu misteiosa toaletta a l’ea duâ pe de giornæ intreghe. E dapeu, te ô lì che unna mattin, pròpio à l’oa do spægâ do sô, a s’é fæta vedde.

O prinçipin e a reusa

E lê, ch’a l’aiva travaggiou con mai tanta preçixon, a l’à dito, tanto ch’a bägiava:

– Ah, m’addescio oua… te ciammo scuse… son ancon tutta despëtenâ…

Alantoa o prinçipin o n’à posciuo frenâ a seu ammiraçion:

– Mai bella che t’ê!

– L’é vea – reprica doçe a scioa – e son nasciua insemme co-o sô…

O prinçipin o l’à indovinou ch’a no l’ea guæi modesta, ma a toccava mai tanto o cheu!

– Se me sa ch’a l’é l’oa do cafelæte – a l’aiva azzonto – ti vorriësci pensâ à mi…

E o prinçipin, tutto sconfuso, o l’é anæto à çercâ un stagnon d’ægua fresca e o l’à portou a-a scioa a seu colaçion.

O prinçipin o dà da beive a-a reusa

Coscì a l’aiva besiggiou fito ben, con a seu ambiçion un pittin patiscimini. À exempio, un giorno, into parlâ de seu quattro spiñe, a gh’aiva dito:

– Peu fiña vegnî e tigre co-e seu ciöte!

A tigre e unna reusa

– No gh’é de tigre in sciô mæ pianeta – o l’aiva obiettou o prinçipin – e pöi e tigre no se mangian l’erba.

– Mi no son miga unn’erba – a l’aiva repricou doçe a scioa.

– Scusime!…

– Poia de tigre no ghe n’ò, ma me mette poia e corrente d’äia… No t’aviësci miga unna mampâ?

A reusa derê à unna mampâ

«Poia de corrente d’äia? A l’é un pittin brutta pe unna cianta» o l’aiva osservou o prinçipin. «A l’é compricâ ben, sta scioa…»

– De seia, ti me mettiæ a-o redòsso sotta unna campaña de veddro. L’é ben ben freido chì coscì da ti… a no l’é unna scistemaçion ch’a me contente guæi. De donde ne vëgno mi…

A reusa sotta à unna campaña de veddro

Ma a s’ea interrompia. A l’ea vegnua sotta forma de semensa. A no poeiva saveine ninte di atri mondi. Stante ch’a se vergheugnava che l’aivan ciappâ à dî unna böxia mai tanto bonellaña, a l’aiva toscio dötræ vòtte, tanto da mette o prinçipin da-a parte do tòrto…

– E sta mampâ?…

– Anava à çercâla, ma ti ti me descorrivi!

Alantoa a l’aiva sforsou co-a seu tossa, tanto pe fâghe vegnî di remòrsci.

Coscì o prinçipin, con tutta a boña voentæ do seu amô, o l’aiva comensou à indubitâse de lê. O l’aiva piggiou in sciô serio de poule sensa importansa che l’aivan reiso infeliçe.

– No avieiva dovuo dâghe mente, – o m’à confiou unna vòtta – no beseugna mai stâ à sentî e scioe. Basta ammiâle e respiâle. A mæ a profummava o mæ pianeta, ma n’ea bon da recillâmene. Quella stöia de ciöte, ch’a m’aiva fæto vegnî i rigoî, a m’avieiva dovuo commeuve.

E o m’aiva confiou ancon:

– No son stæto bon de accapî ninte, aloa! Avieiva dovuo giudicâ da-e açioin, no da-e poule. A me profummava e a me rescciæava. No avieiva mai ciù dovuo anâmene via! Avieiva dovuo indovinâ a seu teniessa de derê a-e seu furbaie da ninte. E scioe son mai tanto contradittöie! Ma mi ea tròppo zoeno pe ëse bon da voeighe ben.

Cavo IX

O prinçipin o xeua attaccou à di öxelli sarvæghi

Penso che, pe vegnîsene via, lê o l’agge profittou de unna migraçion de öxelli sarvæghi. A mattin da partensa o l’à dæto ben ben recatto a-o seu pianetaa. O l’à spassou areo o camin di vorchen in attivitæ. Gh’ea doî vorchen in attivitæ. E vegnivan pròpio à taggio ben, pe ascädâ a colaçion a-a mattin. E gh’ea un vorcan asmòrto ascì. Ma, comm’o ghe diva lê, «no se sa mai» e coscì o l’à spassou fiña o camin do vorcan asmòrto. Se i camin son belli netti, bruxan cian cianin, con regolaritæ, sensa eruçioin. E eruçioin di vorchen son comme i creppoin inti caminetti. L’é ciæo che in sciâ nòstra tæra niatri semmo tròppo piccin da poei spassâ o camin di nòstri vorchen e l’é pe quello che ne dan mai tanti ascadi.

O prinçipin o l’à arrancou ascì, con unna çerta melanconia, i urtimi brotti do baobab. O se creddeiva ch’o no saieiva mai ciù vegnuo in derê. Ma tutti sti travaggi consueti quella mattin ghe paivan dôsci comme tutto. E quande o l’à æguou pe-a derea vòtta a seu scioa, e o s’é inandiou à mettilo a-o redòsso sotta a campaña de veddro, o l’à descoverto ch’o l’aiva unna gran coæ de cianze.

O prinçipin o l’arranca un baobab

– Te saio – o gh’à dito a-a scioa.

Ma a scioa a n’à repricou.

– Te saio – o l’à dito torna.

A scioa a l’à toscio. Ma no perché a foïse accostippâ.

– Son stæto un sciòllo – o l’à dito in sciâ fin. – Scusime, e çerca à stâ ben.

O l’é arrestou ch’a no ghe caccesse ninte in euggio. O l’é stæto lì, alloou, co-a campaña de veddro pe l’äia. O no l’accapiva quella queta dôsua.

– Ma scì, te veuggio ben – a l’à dito a scioa – e ti no ti l’æ sacciuo pe corpa mæ. No fa ninte, ma t’ê stæto sciòllo comme mi. Çerca à stâ bello contento. Mòlla sta campaña de veddro, no â veuggio ciù.

– Ma o vento…

– No son accostippâ coscì tanto. L’äia fresca da neutte a me faià ben. Son unna scioa.

– Ma e bestie…

– Ò da comportâ quarche gatta se veuggio conosce e parpagge, pâ che seggian mai tanto de quello belle. Maniman chi l’é che me vëgne ciù à attrovâ? Ti ti saiæ lontan e de bestie gròsse no me treuvo poia. Ò e mæ ciöte.

E a fava vedde con ingenuitæ e seu quattro spiñe. Dapeu a l’à continuou:

– No stâ à zinzanâ, ti m’açimenti. T’æ deçiso de partî e aloa sciampra.

Perché a no voeiva ch’o â veddesse ch’a cianzeiva. A l’ea unna scioa mai tanto piña d’orgheuggio…

Cavo X

O prinçipin o l’ea inta region de asteròidi 325, 326, 327, 328, 329 e 330. O l’à comensou vixitandoi pe çercâse da fâ quarcösa e pe instruîse.

In sciô primmo asteròide ghe stava un re. O re, tutto ingiarmou de pórpoa e d’armellin, o l’ea assettou in sce un tröno sencio ben e into mæximo tempo maistoso.

O re in sciô seu pianeta

– Ah! Te ô lì un suddito – o l’à dito o re, tòsto ch’o l’à visto o prinçipin.

E o prinçipin o s’é domandou: «Comm’o fa à conoscime, s’o no m’à mai vedduo avanti?»

O no saiva che pe-i re o mondo o l’é ben ben ciù sencio. Tutti i òmmi son di sudditi.

– Che ti t’avvexiñi, coscì te veddo ciù ben – o gh’à dito o re, che o l’ea pròpio orgoggioso che in sciâ fin o l’ea re pe quarchidun.

O prinçipin o l’à çercou co-i euggi donde o se poeiva assettâ, ma o pianeta o l’ea tutto impio da-o magnifico mantello d’armellin. O l’à dovuo arrestâ in pê, ma o l’ea mai tanto stracco ch’o l’à bägiou.

– L’é contra l’etichetta bägiâ a-a presensa de un re – o gh’à dito o monarca. – Te ô proibiscio.

– No ne pòsso fâ de meno – o ghe responde tutto sciätou o prinçipin. – Ò fæto un viægio longo e n’ò dormio…

– Alantoa – o ghe dixe o re – te commando de bägiâ. L’é di anni che no veddo nisciun che bagia e i bagi son unna coixitæ pe mi. Sciù! Bagia torna. O l’é un commando.

– M’ei misso soggeçion… no pòsso ciù – o dixe o prinçipin e o vëgne rosso.

– Uhm, uhm! – o reprica o re.

– Aloa mi… mi te commando de bägiâ un pittin e un pittin…

O ciarbòtta quarcösa e pâ ch’o s’angosce.

Perché o re o ghe tegniva pròpio che a seu autoritæ a foïse respettâ. O no comportava che ghe desobedissan. O l’ea un monarca assoluo. Ma dæto ch’o l’ea tanto bravo, o dava di commandi raxonæ.

– Se commandesse, – o diva pe commun – se commandesse à un generale ch’o se cangesse inte un öxello mæn, e se o generale o no l’obedisse, a no saieiva corpa do generale. A saieiva corpa mæ.

– Me pòsso assettâ? – o se informa con temmansa o prinçipin.

– Te commando de assettâte – o ghe reprica o re, e o l’arrösa con maistæ a fada do seu mantello d’armellin.

O prinçipin o l’ea ben ben mäveggiou. O pianeta o l’ea piccin comme tutto, e aloa o re in sce cöse o poeiva regnâ?

– Maistæ, – o gh’à dito –scusæ se ve fasso unna domanda…

– Te commando de fâme unna domanda – o l’à fæto fito à repricâ o re.

– Maistæ, in sce cöse l’é che regnæ?

– In sce tutto – o reprica o re con grande sccettessa.

– In sce tutto?

O re, con un atto discreto o fa segno a-o seu pianeta, a-i atri pianeti, e a-e stelle.

– In sce tutta sta röba? – o ghe domanda o prinçipin.

– In sce tutta sta röba chì… – o reprica o re.

Apreuvo ch’o no l’ea solo che un monarca assoluo, ma o l’ea un monarca universale.

– E e stelle ve obediscian?

– Ma seguo – o ghe dixe o re.

– Me obediscian avviou. No compòrto a farta de discipriña.

O prinçipin, de fronte à unna potensa pægia o l’é arrestou. S’o ghe l’æisse avua lê, o l’avieiva posciuo asciste no à quarantetrei, ma settantedoî, ò fiña à çento, à duxento tramonti inta mæxima giornâ, sensa avei manco da bosticcâ a seu carrega! E, dæto ch’o se sentiva un pittin triste à pensâ a-o seu pianetin abbandonou, o s’é incallou à ciammâ unna graçia a-o re:

– Vorrieiva vedde un tramonto… fæme sto piaxei… commandæ a-o sô de tramontâ…

– Se commandesse à un generale de xoâ da unna sciô à l’atra comme unna parpaggia, ò de scrive unna tragedia, ò de cangiâse inte un öxello mæn; e se o generale o no l’exeguisse o commando reçevuo, chi gh’avieiva tòrto, lê ò mi?

– Gh’aviësci tòrto voî – o ghe fa seguo o prinçipin.

– Giusto. Beseugna pretende da ciaschidun quello che ciaschidun peu dâ – o l’à continuou o re. – L’autoritæ a se reze, alò che tutto, in sciâ raxon. Se ti ti commandi a-o teu pòpolo d’anâse à cacciâ in mâ, o faià a revoluçion. Gh’ò o drito de pretende l’obediensa perché i mæ commandi en raxonæ.

– E aloa o mæ tramonto? – o se sovvëgne o prinçipin, ch’o no s’ascordava mai unna domanda, unna vòtta ch’o l’aiva fæta.

– Ti ghe l’aviæ, o teu tramonto, ô pretendiò, ma, into mæ sæximo de governo, aspëtiò che e condiçioin seggian in favô.

– E quande ô saian? – o se informa o prinçipin.

– Uhm, uhm – o reprica o re, che into mentre o çercava inte un gròsso lunäio, «uhm, uhm, saià verso, verso, saià staseia verso e sette e quaranta! E ti veddiæ comme saiò obedio in ponto d’oa.

O prinçipin o bagia. Ghe despiaxeiva pe-o seu tramonto mancou. E dapeu o comensava à angosciâse:

– N’ò ciù ninte da fâ, chì coscì – o ghe fa a-o re.

– Me ne vaggo.

– No stâ à partî. – o ghe reprica o re, ch’o l’ea mai tanto pin d’orgheuggio ch’o l’aiva un suddito. – No stâ à partî, te faiò ministro!

– Ministro de cöse?

– De… da giustiçia!

– Ma se no gh’é nisciun da giudicâ?

– No se sa mai! – ghe fa o re.

– N’ò ancon fæto o gio do mæ regno. Son vegio ben, no gh’é de pòsto pe unna carròssa e à anâ à pê me frusto.

– Òh! Ma gh’ò de za ammiou mi – o ghe dixe o prinçipin, tanto ch’o se spòrze à dâ ancon unn’euggiâ à unn’atra banda do pianeta. – Manco lazù gh’é quarchidun.

– Ti te giudichiæ da pe ti – o reprica o re.

– A l’é a cösa de ciù grammo fâ. L’é ben ben de ciù grammo fâ à giudicâse da pe niatri, che à giudicâ i atri. Se t’ê bon da giudicâte ben, veu dîse che t’ê franco un säio.

– Mi – o ghe fa o prinçipin, – mi son bon da giudicâme dondesesegge. No gh’ò de beseugno de stâ de casa chì coscì.

– Uhm, uhm! – o dixe o re. – Se me sa che da quarche banda in sciô mæ pianeta gh’é un vegio ratto. Ô sento de neutte. Ti porriësci giudicâ sto vegio ratto. Ti ô condanniæ à mòrte de semme in semme. Coscì a seu vitta a dependià da-a seu giustiçia. Ma ti ghe faiæ a graçia tutte e vòtte pe economizzâlo. Ghe n’é solo che un.

– No me gusta condannâ a-a mòrte – o reprica o prinçipin, – m’é ciù cao anâmene.

– Na – o ghe fa o re.

Ma o prinçipin, ch’o l’aiva finio de inandiâse à partî, o no voeiva dâ un despiaxei a-o vegio monarca:

– Se Vòstra Maistæ scià dexidia d’ëse obedio in ponto d’oa, scià me peu dâ un commando raxonou. À exempio, scià me porrieiva commandâ à partî alò che segge passou un menuto. Me pâ che e condiçioin seggian in favô…

E, comme o re o no repricava, o prinçipin o l’à bestentou un momento e dapeu con un sospio o se n’é anæto.

– Te nòmino mæ ambasciou – o s’é aspresciou à criâghe apreuvo o re.

O l’aiva unn’äia de grande autoritæ.

Son franco strafaläi i grendi, o s’appensava o prinçipin, tanto ch’o viægiava.

Cavo XI

O segondo pianeta ghe stava de cà un ambiçioso:

L’ambiçioso in sciô seu pianeta

– Ah! Ah! Eive a vixita de un che ghe gusto – o braggia da-a lonxi l’ambiçioso, tòsto ch’o stravedde o prinçipin.

I ambiçioxi se creddan de gustâ à tutti i atri òmmi.

– Scignoria – o ghe fa o prinçipin. – Mai buffo o cappello che gh’ei!

– O ven ben pe saluâ – o reprica l’ambiçioso. – O serve pe saluâ quande m’avvoxan, ma, pe desgraçia, da ste bande chì no ghe passa mai nisciun.

– Ma davei? – o dixe o prinçipin, ch’o no l’accapiva.

– Ciòcca de moen uña contra l’atra – o ghe conseggia aloa l’ambiçioso.

O prinçipin o ciòcca de moen uña contra l’atra e l’ambiçioso o salua con modestia, con tiâ sciù o cappello.

– Gh’é ciù da demoâse che co-a vixita a-o re – o se dixe da lê o prinçipin, e o comensa torna à cioccâ de moen uña contra l’atra. L’ambiçioso o comensa torna saluando, con tiâ sciù o cappello.

Dòppo çinque menuti de sto lou chì, o prinçipin o s’angoscia de sto zeugo delongo pægio:

– E cöse beseugna fâ, tanto che o cappello o cazze?

Ma l’ambiçioso o no capisce. I ambiçioxi sentan solo che i lözi.

– Ti m’astimmi guæi, pe da bon? – o gh’acciamma a-o prinçipin.

– Cöse l’é che veu dî astimmâ?

– Astimmâ veu dî ammette che mi son l’òmmo ciù bello, ciù bullo, ciù ricco, ciù intrante de tutto o pianeta.

– Ma ti gh’ê solo che ti, in sciô teu pianeta!

– Famme sto piaxei. Astimmime a-o mæximo!

– T’astimmo – o ghe fa o prinçipin, into locciâ un pittin e spalle, – ma ti cöse te serve?

E o prinçipin o se ne va.

Pe d’in davei i grendi en strafaläi ben, o se diva da pe lê con sccettessa, tanto ch’o viægiava.

Cavo XII

O pianeta apreuvo ghe stava un cicchetton. Sta vixita chì a l’é stæta curta ben, ma a l’à appossou o prinçipin inte unna gran melanconia:

O cicchetton in sciô seu pianeta

– Cöse l’é che ti fæ? – o ghe ciamma a-o cioccon ch’o se ne stava sitto, de promê à unna colleçion de bottigge veue e à unna colleçion de bottigge piñe.

– Beivo – o ghe reprica, in sce un ton mortuäio, o cioccon.

– Cöse ti beivi à fâ? – o ghe domanda o prinçipin.

– Pe ascordâ – o reprica o cicchetton.

– Ma pe ascordâ cöse? – o se informa o prinçipin, che de za o cioccon o comensava à fâghe de mäpró.

– Pe ascordâme ch’ò vergheugna – o confessa o cicchetton e o l’asbascia a testa.

– Vergheugna de cöse? – o presciste o prinçipin, ch’o vorrieiva dâghe unna man.

– Vergheugna de beive! – e o cicchetton o se særa inte un scilençio definitivo.

O prinçipin o se ne va, pöco seguo.

I grendi, pe da bon, son ben ben strafaläi, ma pe coscì, o se diva da pe lê, tanto ch’o l’anava.

Cavo XIII

O quarto pianeta ghe stava un businessman. St’òmmo chì o l’ea mai tanto de quello piggiou da-o lou, ch’o n’à manco tiou sciù a testa quande l’é arrivou o prinçipin.

O businessman in sciô seu pianeta

– Scignoria. A vòstra çigaretta a l’é asmòrta.

– Trei ciù doî fa çinque – o ghe reprica o businessman. – Çinque ciù sette, dozze. Dozze ciù trei, chinze. Scignoria. Chinze ciù sette, vintidoî. Vintidoî ciù sëi, vinteutto. No gh’ò tempo da açendila torna. Vintisëi ciù chinze, trentun. Off! Donca, vëgne çinqueçento e un mion seiçento vintidoemia setteçento trentun.

– Çinqueçento mioin de cöse?

– Ehm! T’ê delongo lì? Çinqueçento mioin de… no ô sò ciù. Ò mai tante de quelle cöse da fâ! Son un òmmo serio, mi, no me demoo miga con de focciare! Doî ciù çinque, sette…

– Çinqueçento e un mion de cöse? – o repete o prinçipin, ch’o n’aiva mai renonçiou à unna domanda, unna vòtta ch’o l’aiva tiâ à mezo.

O businessman o l’erze a testa:

– Da çinquantequattr’anni che staggo in sce sto pianeta chì, m’an angosciou solo che træ vòtte. A primma vòtta l’é stæto che l’é vintidoî anni, da unna melolonta ch’a l’é cheita da no se sa donde. A fava un sciato da matti e ò fæto quattro ari inte unna addiçion. A segonda vòtta, che l’é unz’anni, pe unna crixi de reumatiximi. No me mescio mai, no gh’ò tempo de giandonâ. Son un òmmo serio, mi. A tersa vòtta… te ô lì! Diva donca çinqueçento e un mion.

– Mioin de cöse?

O businessman o l’accapisce che no gh’é de speransa de paxe:

– Mioin de quelle cösette che se vedde de vòtte in çê.

– De mosche?

– Ma no, de cösettiñe picciñe che preluxe.

– De avie?

– Ma no, de quelle cöse picciñe che pan d’öo che fan fantasticâ i rincrescioxi. Ma son un òmmo serio, mi! No gh’ò o tempo de fantasticâ.

– Ah! De stelle?

– Te ô lì. De stelle.

– E cöse ti te ne fæ de çinqueçento mioin de stelle?

– Çinqueçento e un mion seiçento vintidoemia setteçento trentun. Son un òmmo serio, mi, son un òmmo preçiso.

– E cöse ti te ne fæ de quelle stelle lì?

– Cöse me ne fasso?

– Scie.

– Ninte. Ê possedo.

– Ti ti possedi e stelle?

– Scie.

– Ma ò de za visto un re che…

– I re no possedan ninte. Ghe regnan in çimma. A l’é unna cösa despægia ben.

– E cöse te serve possede e stelle?

– Me serve à ëse ricco.

– E cöse te serve ëse ricco?

– À accattâ de atre stelle, se quarchidun n’attreuva.

– Sto chì – o se dixe o prinçipin – o raxoña un pittin comme o cicchetton.

Ma à tutte e mainee o domanda torna:

– Comme se peu possede e stelle?

– De chi son? – o reprica, con fâ scroscî i denti o businessman.

– No ô sò, de nisciun.

– Alantoa son e mæ, che gh’ò pensou pe-o primmo.

– E sta cösa a basta?

– Ma seguo. Quande ti attreuvi un diamante ch’o no l’é de nisciun, o l’é o teu. Quande ti attreuvi unn’isoa ch’a no l’é de nisciun, a l’é a teu. Quande ti gh’æ unn’idea pe-o primmo, ti â fæ brevettâ, e a l’é a teu. E mi possedo e stelle, pe cöse nisciun alò che mi no s’é mai assunnou de possedile.

– Sta cösa a l’é vea – o dixe o prinçipin. – Cöse ti te ne fæ?

– Ê amministro. Ê conto e ê conto torna – o ghe fa o businessman. – A l’é unna cösa de grammo fâ, ma mi son un òmmo serio!

O prinçipin o n’ea ancon contento:

– Mi, se possedo un mandillo de sæa, me ô pòsso mette d’in gio a-o còllo e portâmeo via. Se possedo unna scioa, pòsso cheugge a mæ scioa e portâmea con mi. Ma ti no ti peu cheugge e stelle.

– Na, ma ê pòsso mette in banca.

– Cöse veu dî?

– Veu dî che scrivo in sce un tocchetto de papê o numero de mæ stelle e dapeu særo à ciave sto tocchetto de papê inte unna cantia.

– Tutto lì?

– L’é bastante.

– L’é teccioso – o s’appensa o prinçipin, – e poetico à basta. Ma no l’é guæi serio.

O prinçipin, in ponto cöse serie o l’aiva de idee despæge ben da quelle di grendi.

– Mi – o dixe o prinçipin – possedo unna scioa che ghe daggo l’ægua tutti i giorni. Possedo trei vorchen che ghe spasso o camin tutte e settemañe. Perché spasso o camin de quello asmòrto ascì. No se sa mai. Ghe serve a-i mæ vorchen, e ghe serve a-a mæ scioa che mi î possede. Ma ti a-e stelle no ti ghe servi…

O businessman o l’arve a bocca, ma o no l’attreuva ninte da repricâ e o prinçipin o se ne va.

Ma pe da bon i grendi son franco straordenäi, o se dixe sensa preteise, tanto ch’o viægia.

Cavo XIV

O chinto pianeta o l’ea stranio ben. À ïsa à ïsa gh’ea basta pòsto da mettighe un lampion e l’òmmo ch’o l’açendeiva. O prinçipin o no saiva fâse unna raxon de cöse poësan servî, perdui into çê, in sce un pianeta sensa cæ, sensa gente, un lampion e o lampionê. Escì o se dixe:

– Fòscia st’òmmo chì o l’é franco asciurdo. Tant’é, o l’é ciù pöco asciurdo che o re, l’ambiçioso, o businessman e o cicchetton. A-o manco o seu travaggio o l’à un senso. Quande o l’açende o seu lampion, l’é comme s’o fesse nasce unna stella de ciù, ò unna scioa. Quand’o l’asmòrta, o fa dormî a scioa ò a stella. O l’é un travaggio bello comme tutto, e o serve pe da bon, apreuvo ch’o l’é bello.

O lampionê in sciô seu pianeta

O l’é montou in sciô pianeta e o l’à saluou con respetto l’òmmo:

– Scignoria. Perché ti asmòrti o teu lampion?

– A l’é a consegna – o reprica o lampionê. – Bongiorno.

– Cös’a l’é a consegna?

– A l’é d’asmortâ o mæ lampion. Boñaseia.

E o l’à açeiso torna.

– E oua, pe cöse ti ô çendi torna?

– A l’é a consegna.

– No capiscio – o ghe fa o prinçipin.

– No gh’é ninte da capî – o dixe l’òmmo – a consegna a l’é a consegna. Bongiorno.

E o l’asmòrta o lampion.

Dapeu o se sciuga a fronte con un mandillo à quaddretti rosci.

– Fasso un mestê tremendo. Unna vòtta o l’ea raxonou. Açendeiva a-a mattin e asmortava a-a seia, e gh’aiva o restante da giornâ da pösâme e o restante da neutte da dormî…

– E dòppo da aloa a consegna a l’é cangiâ?

– A consegna a no l’é cangiâ, – o ghe fa o lampionê – o l’é pròpio sto chì o dramma. O pianeta, un anno apreuvo à l’atro, o l’à giou da maniman ciù de cointa e a consegna a n’é stæta cangiâ!

– E ben? – o ghe fa o prinçipin.

– E ben, oua ch’o fa un gio a-o menuto, no gh’ò ciù un segondo de quete. Açendo e asmòrto unna vòtta pe menuto!

– Gh’é da demoâse! E giornæ chì da ti duan un menuto!

– No gh’é da demoâse pe ninte – o ghe dixe l’òmmo. – Ti ô sæ che l’é un meise che semmo apreuvo à parlâ?

– Un meise?

– E za. Trenta menuti, trenta giorni! Boñaseia.

E o l’açende torna o seu lampion.

O prinçipin o l’à ammiou e tutt’asseme o l’à sentio ch’o voeiva ben à st’òmmo mai tanto fiente a-a seu consegna. O s’à sovvegnuo di tramonti che unna vòtta lê ascì o s’anava à çercâ, solo che de bosticcâ a seu carrega. E o l’à vosciuo aggiuttâ o seu amigo:

– Ti ô sæ… sò unna mainea che ti te peu appösâ quande ti n’æ coæ…

– Ghe n’aviæ coæ delongo – o fa l’òmmo.

Perché se peu ëse into mæximo tempo fienti e rincrescioxi.

E o prinçipin o continua:

– O teu pianeta o l’é mai tanto piccinetto che con trei pasci ti peu fâ tutto o gio. Basta che ti væ cianin à basta, da arrestâ delongo a-o sô. Quande ti te veu appösâ, ti cammiñi e o giorno o dua pe scin che ti veu.

– No me serve guæi – o dixe l’òmmo. Quello che vorrieiva ciù che tutto, inta vitta, o l’é dormî.

– No ti gh’æ de fortuña – o dixe o prinçipin.

– No gh’ò de fortuña – o reprica l’òmmo. – Bongiorno.

E o l’asmòrta o seu lampion.

– St’òmmo chì, o s’appensa o prinçipin, tanto ch’o continua o seu viægio, st’òmmo chì o saieiva desprexou da tutti i atri, da-o re, da l’ambiçioso, da-o cicchetton, da-o businessman. À tutte e mainee o l’é o solo ch’o no me pâ ridicolo. Podama, perché o stà apreuvo à de l’atro che à lê mæximo.

O fa un sospio de despiaxei e o se dixe ancon:

– Sto chì o l’é o solo ch’o porrieiva ëse mæ amigo. Ma o seu pianeta o l’é in davei tròppo piccin, no gh’é de pòsto pe doî…

Quello che o prinçipin o no s’incallava à confessâse, l’ea che de quello beneito pianeta gh’ammancava soviatutto i seu millequattroçentoquaranta tramonti inte vintiquattr’oe!

Cavo XV

O sesto pianeta o l’ea dexe vòtte ciù grande. Ghe stava un vegio scignoro ch’o scriveiva di libbri gròsci comme tutto.

O geògrafo in sciô seu pianeta

– Eive un esploratô – o l’à dito tòsto ch’o l’à stravisto o prinçipin.

O prinçipin o s’é assettou in sciâ töa e o l’aximava un pittin. O l’ea in viægio da un muggio de tempo!

– De donde ti ne vëgni? – o gh’acciamma o vegio scignoro.

– Cös’o l’é sto libbron? – o dixe o prinçipin. – Cöse l’é che fæ, chì coscì?

– Son un geògrafo – o dixe o vegio scignoro.

– Cös’o l’é un geògrafo?

– O l’é un säio ch’o sa onde l’é che son i moæ, i sciummi, e çittæ, e montagne e i deserti.

– Franco interessante – o fa o prinçipin. – In sciâ fin, sto chì o l’é un veo mestê! – E o dà unn’euggiâ tutto d’in gio in sciô pianeta do geògrafo. O no l’aiva mai ciù visto scin aloa un pianeta mai tanto maistoso.

– O l’é pròpio bello o vòstro pianeta. Gh’é di oçeani?

– No ô pòsso savei – o dixe o geògrafo.

– Ah! – (O prinçipin o l’é arrestou deluso.) – E de montagne?

– No ô pòsso savei – o dixe o geògrafo.

– E de çittæ, di sciummi, di deserti?

– Manco quello pòsso savei – o dixe o geògrafo.

– Ma sei un geògrafo!

– Giusto, – o dixe o geògrafo – ma no son un esploratô. M’ammanca areo i esploratoî. O no l’é o geògrafo quello ch’o va à fâ o conto de çittæ, di sciummi, de montagne, di moæ, di oçeani e di deserti. O geògrafo o l’é tròppo importante pe anâ in gio. O no sciòrte mai d’into seu scagno, ma o reçeive i esploratoî, o ghe fa de domande, e o piggia de nòtte in scî seu regòrdi. E se i regòrdi de un ghe pan interessanti, o geògrafo o fa fâ unna reçerca in sciâ moralitæ de l’esploratô.

– Perché?

– Perché, se l’esploratô o contesse de böxie, o portieiva un tremmelleuio inti libbri de geografia. E anche un esploratô ch’o bevesse tròppo.

– Perché? – o domanda o prinçipin.

– Apreuvo che i imbriæghi ghe veddan doggio e alantoa o geògrafo o marchieiva doe montagne là donde ghe n’é uña sola.

– Mi conoscio quarchidun – o fa o prinçipin – ch’o saieiva un grammo esploratô.

– Peu dâse. Donca, quande a moralitæ de l’esploratô a pâ boña, se fa unna reçerca in sciâ seu scoverta.

– Se va à vedde?

– Na, l’é tròppo compricou. Ma se pretende che l’esploratô o dagghe e preuve. À exempio, se se tratta de unna gròssa montagna, se pretende ch’o pòrte de gròsse prie.

Tutt’assemme, o geògrafo o se commeuve.

– Ma ti, ti ti vëgni da-a lonxi! Ti t’ê un esploratô! Ti me devi descrive o teu pianeta!

E o geògrafo, dòppo ch’o l’à arvio o registro, o l’à tempiou o seu lapi. I repòrti di esploratoî se marcan avanti de tutto co-o lapi, e pe marcâli co-a penna s’aspeta che l’esploratô o l’agge dæto de preuve.

– Aloa? – o ghe ciamma o geògrafo.

– Òh! Da mi – o ghe fa o prinçipin – no l’é guæi interessante; gh’é mai tanto piccin. Gh’ò trei vorchen, doî in attivitæ e un asmòrto. Ma no se sa mai.

– No se sa mai – o fa o geògrafo.

– Gh’ò unna scioa ascì.

– Niatri no marchemmo e scioe – o ghe fa o geògrafo.

– Pe cöse? Son a cösa ciù bella.

– Pe cöse e scioe en efimere.

– Cöse veu dî «efimero»?

– E geografie – o ghe fa o geògrafo – en i libbri ciù preçioxi tra tutti i libbri. No passan maiciù de mòdda. L’é ræo ben, che unna montagna a cange de pòsto. L’é ræo ben, che un oçeano o se sciughe. Niatri descrivemmo de cöse eterne.

– Ma i vorchen asmòrti se peuan addesciâ torna – o l’à interrompio o prinçipin. – Cöse veu dì «efimero»?

– Che i vorchen seggian asmòrti ò in açion, pe niatri a l’é a mæxima – o ghe dixe o geògrafo. – Quello chi conta, pe niatri, o l’é o monte, lê o no cangia.

– Ma cöse veu dî «efimero»? – o repete torna o prinçipin, che inta seu vitta o n’aiva mai renonçiou à unna domanda, unna vòtta ch’o l’aiva fæta.

– Veu dî «sotta a menassa de scentâ inte pöco tempo».

– A mæ scioa a l’é destinâ à scentâ fito?

– De seguo.

– A mæ scioa a l’é efimera – o se dixe o prinçipin – e a l’à solo che quattro spiñe pe defendise da-o mondo! E mi l’ò lasciâ da sola!

E pe-a primma vòtta o s’é sentio ponze da-o despiaxei. Ma o s’à fæto do cheu:

– Cöse l’é che me conseggiæ d’anâ à vixitâ?

– O pianeta Tæra – o ghe reprica o geògrafo. – O gh’à unna boña reputaçion…

E o prinçipin o se n’é anæto, tanto ch’o pensava a-a seu scioa.

Cavo XVI

Donca, o setten pianeta o l’é stæto a Tæra.

A Tæra a n’é miga un pianeta quæsesegge! Se ghe conta çento e unze re (sensa ascordâse, s’accapisce, i re möi), settemia geògrafi, neuveçentomia businessmen, sette mioin e mezo de cicchettoin, trexentodozze mioin de ambiçioxi, sæ à dî doî miliardi pöcassæ de persoñe grende.

Pe dâve unn’idea de dimenscioin da Tæra, ve diò che, alò de l’invençion de l’elettriçitæ l’ea de mestê mantegnî, in sce l’insemme di sëi continenti, unna vea armâ de quattroçentosciusciantedoamia e çinqueçento unze lampionê da açende i lampioin.

Se ti l’ammiavi un pittin da-a lontan a fava o ciù bello vedde. I mesciæ de st’armâ chì ean regolæ comme quelli de un balletto d’òpera. Avanti gh’ea o gio de quelli che açendeiva i lampioin da Neuva Zelanda e de l’Australia. Dapeu, sti chì, ch’aivan açeiso i seu lampioin, se n’anavan à dormî. Alantoa intrava in scena quelli da Çiña e da Scibëia. Dapeu liatri ascì piggiavan o liscio de tra e quinte. Aloa vegniva o gio di lampionê da Ruscia e de Indie. Dapeu de quelli de l’Africa e de l’Euröpa. Dapeu de quelli de l’America do Sud e in sciâ fin de quelli de l’America do Nòrd. E manco a-o mondo che se inaressan inte l’òrdene de l’intrâ in scena. O l’ea grandioso.

Solo che o lampionê de l’unico lampion do Pölo Nòrd e o seu confræ de l’unico lampion do Pölo Sud favan de vitte da perdigiorni trascuæ: travaggiavan doe vòtte l’anno.

Cavo XVII

De vòtte, accapita che, pe mostrâse de bonombra, se conta quarche miccia. No son stæto guæi onesto à parlâve di òmmi che açende i lampioin. Cointo à dâ unn’idea fäsa do nòstro pianeta à quelli che no ô conosce. I òmmi in sciâ Tæra tëgnan pöco pòsto ben. Se i doî miliardi de gente che â pòpolan stessan in pê un pittin schissæ, comme pe un comiçio, attrovieivan pòsto de lengê in sce unna ciassa de vintimia metri de longhixe pe vintimia metri de larghixe. Se porrieiva ammuggiâ l’umanitæ in sce un isoöto do Paçifico che se sæ.

L’é ciæo che i grendi no se ô creddieivan. Se creddan de tegnî un muggio de pòsto. Se veddan importanti comme di baobab. Conseggiæghe alantoa de fâ doî conti, van matti pe-i numeri e ghe gustià un muggio. Ma che no stæ à perde o vòstro tempo con sto pensceo chì, no serve, stante che v’affiæ de mi.

O prinçipin in sciâ Tæra

O prinçipin, stæto arrivou in sciâ Tæra, o l’é arresta sorpreiso ben, ch’o no vedde nisciun. O l’aiva de za poia ch’o s’ea inarou de pianeta, quande un anello do cô da luña o se mescia inte l’æña.

– Boñaneutte – o fa o prinçipin à caxo.

– Boñaneutte – a ghe dixe a sagueggia.

– In sce quæ pianeta son chinou? – o ciamma o prinçipin.

– In sciâ Tæra, inte l’Africa – a reprica a sagueggia.

– Ah!… ma no gh’é nisciun in sciâ Tæra?

– Chì semmo into deserto. No gh’é nisciun inti deserti. A Tæra a l’é grande – a ghe dixe a sagueggia.

O prinçipin o s’assetta in sce unna pria e o tia sciù i euggi verso o çê:

– Me domando – o dixe – se e stelle son ciæe, tanto che ciaschidun pòsse un giorno attrovâ a seu. Ammia o mæ pianeta, o l’é franco in sce de niatri… Mai lontan ch’o l’é!

– O l’é bello – a ghe fa a sagueggia – ma cöse t’ê vegnuo à fâ chì coscì?

– Gh’ò avuo de difficortæ con unna scioa – o dixe o prinçipin.

– Ah! – a fa a sagueggia.

E son arrestæ in scilençio.

– Donde son i òmmi? – o repiggia dòppo un pö o prinçipin. – Se stà un pittin da soli into deserto…

– Se stà da soli fiña quande s’é in compagnia – a dixe a sagueggia.

O prinçipin o l’ammia pe ben ben:

O prinçipin o l’ammia a sagueggia

– T’ê unna bestia buffa, – o ghe dixe in sciâ fin – sottî comme un dio!…

– Ma son ciù fòrte che o dio de un re – a ghe dixe a sagueggia.

O prinçipin o ghe rie:

– No ti me paggi guæi fòrte… no ti gh’æ manco de sampe… e no ti peu manco camminâ…

– Te pòsso portâ ciù lonxi che un barco – a ghe dixe a sagueggia.

A s’ingheugge d’in gio a-a caviggia do prinçipin pægio che un brassalletto d’öo:

– Quello che mi tocco, ghe ô daggo torna a-a tæra de dond’o l’é vegnuo. Ma ti t’ê puo e ti ne vëgni da unna stella…

O prinçipin o no l’à repricou.

– Ti me fæ de mäpró; ti, mai tanto sciòppoo, in sce sta tæra de granio. Un giorno te porriò dâ unna man, se ti sentiæ guæi a farta do teu pianeta. Pòsso…

– Òh! Ò capio ciù che ben, – o dixe o prinçipin – ma comme mai ti parli delongo pe enigmi?

– Î resciòrvo tutti – a dixe a sagueggia.

E son arrestæ in scilençio.

Cavo XVIII

O prinçipin o l’à traversou o deserto e o l’à incontrou solo che unna scioa. Unna scioa con træ feugge, unna scioa picciña da ninte…

– Bongiorno – o fa o prinçipin.

– Bongiorno – a ghe fa a scioa.

– Donde l’é che son i òmmi? – o domanda o prinçipin con cortexia.

Unna vòtta a scioa a l’aiva visto unna caravana chi passava.

A scioa

– I òmmi? Ne existe, mi creddo, sëi ò sette. Î ò visti che l’é tanti anni. Ma no se sa mai donde attrovâli. O vento o î sponcia in sà e in là. No gh’an de reixe, e sta cösa chì a î imbarassa ben ben.

– Te saio – o ghe fa o prinçipin.

– Te saio – a ghe fa a scioa.

Cavo XIX

O prinçipin o l’à fæto l’ascianscion de unn’erta montagna. E sole montagne ch’o l’aiva mai ciù vedduo, l’ea i trei vorchen che gh’arrivava da-e zenogge. E o deuviava o vorcan asmòrto comme un scambello. «Da unna montagna erta comme sta chì», o s’é dito donca, «veddiò tutto o pianeta inte un corpo d’euggio, e tutti i òmmi…» Ma o vedde solo che de pisse de ròcca ben affiæ.

– Bongiorno – o dixe à caxo.

– Bongiorno… bongiorno… bongiorno… – a reseunna l’eco.

– Seggei mæ amixi, mi son da solo – o ghe dixe.

– Mi son da solo… mi son da solo… mi son da solo… – a reseunna l’eco.

«Mai buffo pianeta», o s’appensa aloa, «l’é tutto secco, pin de pisse e tutto saou.

O prinçipin in sce unna montagna

E i òmmi ammancan de imaginaçion. Repetan quello che se ghe dixe… Da mi gh’aiva unna scioa e a parlava delongo pe-a primma…»

Cavo XX

Ma l’é intravegnuo che o prinçipin o l’à camminou pe tanto tempo traverso l’æña, e ròcche e a neive, in sciâ fin o l’à descoverto unna stradda. E tutte e stradde anavan verso i òmmi.

– Scignoria – o fa.

O l’ea un giardin scioio de reuse.

– Bongiorno – ghe fa e reuse.

O prinçipin o ê ammia. S’assomeggiavan tutte a-a seu scioa.

O prinçipin e e reuse

– Chi sei? – o ghe ciamma o prinçipin, mäveggiou.

– Semmo de reuse – ghe dixe e reuse.

– Ah! – o fa o prinçipin.

E o se sente ammagonou comme tutto. A seu scioa a gh’aiva contou ch’a l’ea a sola da seu speçie inte tutto l’universo. E te ô lì, che ghe n’ea çinquemia, tutte semeggeive, solo che inte un giardin.

«A saieiva imbösa ben», o se dixe «s’a veddesse unna cösa pægia… a se mettieiva à toscî comme tutto e a faieiva mostra de moî pe sghindâ o ridicolo, e mi dovieiva fâ mostra de cuâla, apreuvo che, maniman, a se lascieiva moî, tanto pe strassonâme.»

E o se dixe ancon: «Me creddeiva ch’ea ricco à aveighe unna scioa unica a-o mondo, e gh’ò solo che unna reusa comme tutte e atre. Lê e i mæ trei vorchen che m’arriva da-e zenogge, e di quæ un, podama, o l’é asmòrto pe delongo, no fan de mi un prinçipe ciù importante…» E, stæto assettou in sce l’erba, o cianzeiva.

Cavo XXI

Inte quello momento, ven feua a vorpe.

– Scignoria – a ghe fa a vorpe.

– Bongiorno – o reprica con cortexia o prinçipin, e o se gia: ma o no vedde nisciun.

O prinçipin e a vorpe

– Son chì, – ghe fa a voxe – de sott’a-o mei…

– Chi t’ê? – o ghe ciamma o prinçipin. – T’ê pròpio graçiosa…

– Son unna vorpe – a ghe dixe a vorpe.

– Vëgni à demoâte con mi – o ghe propoñe o prinçipin. – Son mai tanto de quello triste…

– No pòsso demoâme con ti – a ghe fa a vorpe. – No son domestegâ.

– Ah! Ciammo scuse – o ghe dixe o prinçipin.

Ma dòppo un momento de reflescion, o l’azzonze:

– Cöse veu dî «domestegâ»?

– Ti, no t’ê de ste bande chì, – a dixe a vorpe – cöse l’é che ti çerchi?

– Çerco i òmmi – o fa o prinçipin. – Cöse veu dî «domestegâ»?

– I òmmi – ghe fa a vorpe – gh’an di scceuppi e van a-a caccia. A l’é unna bella angosciaia! Allevan de galliñe ascì. A l’é a sola cösa che gh’interessa. Ti ti çerchi de galliñe?

Un cacciou

– Na – o ghe fa o prinçipin. – Çerco di amixi. Cöse veu dî «domestegâ»?

– A l’é unna cösa stæta ascordâ da tanto tempo. Veu dî «creâ di ligammi»…

– Creâ di ligammi?

– Seguo – ghe dixe a vorpe. – Ti, fin oua, pe mi, t’ê solo che un figgeu pægio de çentomia figgioammi. E no gh’ò de beseugno de ti. E manco ti ti gh’æ de beseugno de mi. Mi, pe ti, son solo che unna vorpe pægia de çentomia vorpe. Ma se ti me domesteghi, aviemo de beseugno un de l’atro. Ti ti saiæ pe mi unico a-o mondo, e mi saiò pe ti unica a-o mondo.

– Comenso à accapî – o ghe fa o prinçipin. – Gh’é unna scioa… se me sa ch’o m’à domestegou…

– Peu dâse – a ghe fa a vorpe. – Accapita de tutto in sciâ Tæra…

– Òh, ma no l’é in sciâ Tæra – o dixe o prinçipin.

A vorpe a pâ in dubio:

– In sce un atro pianeta?

– Scì.

– Gh’é di caccioei, in sce sto pianeta?

– Na.

– Sta cösa a me interessa! E de galliñe?

– Na.

– No gh’é ninte ch’o segge perfetto – a sospia a vorpe.

Ma a vorpe a va torna a-a seu idea:

– A mæ vitta a l’é delongo pægia. Mi daggo a caccia a-e galliñe, e i òmmi me dan a caccia à mi. Tutte e galliñe s’assomeggian, e tutti i òmmi s’assomeggian. E coscì mi m’angoscio. Ma se ti ti me domesteghi, a mæ vitta a saià comme rescciæâ. Porriò conosce un fô de pasci ch’o saià despægio da tutti i atri. I atri pasci me faian intaffoâ sotta tæra. O teu o me faià sciortî d’inta taña, comme unna muxica. E dapeu, ammia! Ti î veddi, lazù in fondo, di campi de gran? Mi no mangio o pan e o gran, pe mi no servan. I campi de gran no me fan sovvegnî ninte. E sta cösa a l’é triste! Ma ti ti gh’æ i cavelli cô de l’öo. Alantoa saià mäveggioso quande ti m’aviæ domestegou. O gran, ch’o pâ d’öo, o me faià pensâ à ti. E o me saià cao o fô do vento into gran…

A vorpe a taxe e a l’ammia pe ben ben o prinçipin:

– Pe piaxei, domesteghime! – a ghe fa.

– Voentea, – o reprica o prinçipin – ma n’ò guæi tempo. Ò da descreuve di amixi, e da conosce un muggio de cöse.

– Se conosce solo che e cöse che se domestegan – a ghe fa a vorpe. – I òmmi no gh’an ciù tempo pe conosce ninte. Accattan da-i mercanti e cöse de za fæte. Ma, comme no existe di mercanti de amixi, i òmmi no gh’an ciù de amixi. Se ti veu un amigo, domesteghime!

– Comme beseugna fâ? – o domanda o prinçipin.

– L’é de mestê ëse paçienti ben – a reprica a vorpe. – Da prinçipio ti t’assettiæ un pittin lontan da mi, coscì, inte l’erba. Mi t’ammio de tencia e ti no ti dixi ninte. E poule en unna caxon de malinteixi. Ma tutti i giorni ti ti te porriæ assettâ un pö ciù da-a vexin…

O prinçipin o gh’é anæto torna a-o lindoman.

A vorpe

– L’ea megio che ti vegnivi a-a mæxima oa – a ghe fa a vorpe. – Se ti ti vëgni, à exempio, tutti i poidisnæ à quattr’oe, da træ oe in là mi comenso à ëse contenta. Co-o passâ de oe a mæ feliçitæ a crescià. Quande saià quattr’oe, comensiò sciätandome e invexendandome; descreuviò o prexo da feliçitæ! Ma se ti ti vëgni no se sa quande, mi no saviò mai à che oa m’ò da inandiâ o cheu… Ghe veu i riti.

– Cös’o l’é un rito? – o dixe o prinçipin.

– Sta chì ascì, a l’é unna cösa stæta ascordâ da tanto tempo – a dixe a vorpe. – O l’é quello ch’o fa che un giorno o segge despægio da-i atri giorni, unn’oa da-e atre oe. Gh’é un rito, à exempio, tra i mæ caccioei. A-a zeuggia ballan co-e figge do paise. Alantoa a zeuggia a l’é unna giornâ mäveggiosa! Mi me incallo scin a-a vigna. Se i caccioei ballessan inte un giorno che se segge, e giornæ s’assomeggieivan tutte, e no avieiva mai de vacansa.

Coscì o prinçipin o l’à domestegou a vorpe. E quande l’oa da partensa a l’é stæta vexiña:

– Ah… – a ghe fa a vorpe – cianziò.

– Corpa teu, – o ghe dixe o prinçipin – mi, no voeiva fâte do mâ, ma ti t’æ vosciuo che te domesteghesci…

– L’é vea – a dixe a vorpe.

– Ma ti cianziæ! – o dixe o prinçipin.

– L’é seguo – a dixe a vorpe.

– Ma aloa cöse ti ghe guägni?

– Ghe guägno – a dixe a vorpe – o cô do gran.

Dapeu a l’azzonze:

– Vanni à veddite torna e reuse. Ti accapiæ che a teu a l’é unica a-o mondo. Quande ti vegniæ torna à saluâme, te regalliò un segretto.

O prinçipin o se n’é anæto à vedde torna e reuse.

– Voî no v’assomeggiæ pe ninte a-a mæ reusa, voî no sei ancon ninte – o dixe. – Nisciun v’à domestegou, e voî n’ei domestegou nisciun. Voî sei comm’a l’ea a mæ vorpe. A l’ea solo che unna vorpe pægia à çentomia atre vorpe. Ma mi me l’ò fæta amiga e oua pe mi a l’é unica a-o mondo.

E e reuse ean genæ.

– Voî sei belle, ma sei veue – o dixe ancon. – No se peu moî pe voî. De seguo, o primmo chi passa o se creddieiva che a mæ reusa a ve s’assomegge, ma lê, solo che lê, a l’é ciù importante che tutte viatre, apreuvo che a l’é lê quella che gh’ò dæto da beive. Apreuvo ch’a l’é lê, che l’ò missa sotta a campaña de veddro. Apreuvo ch’a l’é lê, che l’ò missa a-o redòsso sotta a mampâ. Apreuvo ch’a l’é lê, che gh’ò ammassou e gatte (feua che dötræ pe-e parpagge). Apreuvo che a l’é lê, che son stæto à sentîla ch’a rangognava ò ch’a s’ambiva, ò sedonca da maniman taxei. Apreuvo ch’a l’é a mæ reusa.

E o l’é anæto torna da-a vorpe.

O prinçipin in sce un prou

– Te saio – o ghe fa.

– Te saio – a ghe fa a vorpe. – Te ô chì o mæ segretto. O l’é sencio ben: se ghe vedde ben solo che co-o cheu. E cöse che conta pe d’in davei no se peuan vedde co-i euggi.

– E cöse che conta in davei no se peuan vedde co-i euggi – o repete o prinçipin, pe tegnîseo à mente.

– O l’é o tempo che t’æ perduo pe-a teu reusa ch’o l’à fæto a teu reusa mai tanto importante.

– O l’é o tempo ch’ò perduo pe-a mæ reusa… – o ciccioeza o prinçipin, pe tegnîseo à mente.

– I òmmi s’an ascordou sta veitæ. Ma ti no ti te l’æ da ascordâ. Ti ti vëgni à ëse responsabile pe delongo de cöse t’æ domestegou. Ti t’ê responsabile da teu reusa…

– Mi son responsabile da mæ reusa… – o repete o prinçipin, pe tegnîseo à mente.

Cavo XXII

– Scignoria – o dixe o prinçipin.

– Bongiorno – o dixe o controllô.

– Cöse l’é che ti fæ chì coscì? – o domanda o prinçipin.

– Ammerso i viægiatoî à massi de mille – o dixe o controllô. – Spediscio i treni che î pòrtan, de vòtte à drita, de vòtte à manciña.

E un rapido inluminou, ch’o sbronzoña pægio che un tron, o fa tremmoâ a gabiña do controllô.

– Gh’an tutti cointa – o dixe o prinçipin. – E cöse l’é che çercan?

– No ô sa manco o machinista – o dixe o controllô.

Un segondo rapido inluminou o l’é corrio into senso conträio.

– Ne vëgnan de za in derê? – o ciamma o prinçipin.

– No son i mæximi – o dixe o controllô. – O l’é un scangio.

– Là onde stavan n’ean contenti?

– No s’é mai contenti donde se stà – o dixe o controllô.

E gh’é sbronzonou o tron de un terso rapido inluminou.

– Scoran i primmi viægiatoî?

– No scoran ninte – dixe o controllô. – Dòrman là drento, ò, ben ch’a vagghe, bagian. Solo che i figgeu schissan o naso contra i veddri.

– Solo che i figgeu san cöse çercan – o ghe dixe o prinçipin. – Perdan do tempo pe unna bugatta de pessa, chi vëgne mai tanto importante pe lô, che se ghe â levan cianzan…

– Beati lô – o dixe o controllô.

Cavo XXIII

– Scignoria – o dixe o prinçipin.

– Scignoria – o ghe dixe o mercante. O l’ea un mercante de pilloe perfeçionæ che favan passâ a sæ. Se ne collava uña a-a settemaña e no se sentiva ciù de beseugno de beive.

– Pe cöse ti vendi sta röba? – o dixe o prinçipin.

– A l’é unna gròssa economia de tempo – o dixe o mercante. – Quelli che se ne intende an fæto di conti. Se avansa çinquantetrei menuti a-a settemaña

– E un cös’o se ne fa, de sti çinquantetrei menuti?

– O se ne fa quello ch’o veu…

– Mi – o dixe o prinçipin – se aisse çinquantetrei menuti da spendime, camminieiva cian cianin verso unna fontaña…

Cavo XXIV

Emo à l’otten giorno da mæ panne into deserto, e aiva sentio l’istöia do mercante, tanto che me beveiva a derea stissa da mæ provixon d’ægua:

– Ah! – gh’ò dito a-o prinçipin – Son belli aggaibæ i teu regòrdi, ma mi n’ò ancon dæto recatto a-o mæ aereo, n’ò ciù ninte da beive, e saieiva contento mi ascì se poeisse camminâ cian cianin verso unna fontaña!

– A mæ amiga vorpe a m’à dito…

– Mæ cao ommetto, a no l’é ciù costion da vorpe!

– Perché?

– Perché moiemo da-a sæ…

O n’à accapio o mæ raxonamento e o m’à dito:

– Fa ben avei avuo un amigo, sciben che dapeu se meue. Mi, mi son contento ben, che gh’ò avuo unn’amiga vorpe…

O no tëgne conto do peigo, me son dito. O no gh’à mai ni de famme, ni de sæ. Gh’abbasta un pittin de sô…

Ma o te m’à ammiou e o l’à repricou a-o mæ pensceo:

– Gh’ò sæ mi ascì… çerchemmo un posso…

Ò fæto un segno de fadiga: l’é asciurdo çercâ un posso, à caxo, inte l’inmenscitæ do deserto. À tutte e mainee se semmo missi pe cammin.

Dòppo che emmo camminou pe de oe in scilençio, l’é vegnuo neutte, e e stelle an comensou açendendose. Ê veddeiva pægio che inte un seunno, traverso a-a freve che m’ea vegnuo in caxon da sæ. E poule do prinçipin me ballavan inta memöia:

– Ti gh’æ sæ ti ascì? – ghe ciammo.

Ma o no reprica a-a mæ domanda. O me fa solo:

– Un pittin d’ægua o peu fâ fiña ben a-o cheu…

N’ò accapio a seu respòsta, ma son stæto sitto… ô saiva ben che no l’ea de mestê fâghe de domande.

O l’ea frusto. O s’é assettou. Me ghe son assettou da-a vexin. E dòppo un scilençio o dixe torna:

– E stelle son belle, pe unna scioa chi no se vedde…

Reprico «e za» e ammio, sensa çillâ, e ceighe de l’æña de sotta a luña.

– O deserto o l’é bello – o l’azzonze.

E l’ea vea. M’é delongo gustou o deserto. Un o s’assetta in sce unna cheulloa d’æña. No se vedde ninte. No se sente ninte. E, à tutte e mainee, quarcösa preluxe into scilençio…

– Quello chi fa bello o deserto – o dixe o prinçipin – l’é ch’o l’asconde un posso da quarche banda…

Son arrestou perché ò accapio tutt’assemme quella misteiosa inradiaçion de l’æña. Quande figgeu, stava inte unna cà antiga, e a lezzendia a contava che gh’ea un tresöo ascoso. Ciæo che nisciun no l’é mai ciù stæto bon da descreuvîlo, ni podama l’à mai ciù çercou. Ascì o l’apperlenguava tutta a cà. A mæ cà a l’ascondeiva un segretto a-o fondo do seu cheu…

– Scì – ghe diggo a-o prinçipin – ch’a segge unna cà, de stelle, ò fiña do deserto, quello che fa a seu bellessa o no se peu vedde.

– Son contento – o fa o prinçipin – che ti ti seggi d’accòrdio co-a mæ vorpe.

O comensava condormindose, mi l’ò piggiou inte brasse e me son misso torna pe cammin. Ea commòsso. Me paiva che camallava un tresöo delicou. Me paiva ascì che no ghe foïse ninte de ciù delicou in sciâ Tæra. Ammiava, a-o ciæo de luña, quella fronte futa, quelli euggi streiti, quelli ligneu de cavelli che tremmoava into vento, e me diva: «Sta chì, che mi veddo, a l’é a scòrsa, o ciù importante o no se peu vedde…»

E comme i seu lapri imbägiæ sbossavan un mezo fattoriso, me son dito torna: «Eive cöse me commeuve de ciù inte sto prinçipin addormio: a l’é a seu fiansa à unna scioa, a l’é l’imagine de unna reusa chi preluxe inte lê, pægio che a sciamma de unna lampa, fiña quande o dòrme…» E me pensava ch’o foïse fiña ciù delicou. L’é de mestê proteze ben e lampe, un boffo de vento a va à finî ch’o ê asmòrta…

E coscì, de camminâ, ò descoverto o posso, quande spægava o sô.

Cavo XXV

– I òmmi – o dixe o prinçipin – se infian inti rapidi, ma no san ciù cöse çercan. Aloa se sciatan, e gian d’in gio à lô mæximi…

E o l’azzonze:

– No gh’é a breiga…

O posso donde semmo arrivæ o no s’assomeggiava a-i possi do sahara. I possi saharien son di senci pertuxi cavæ inte l’æña. Sto chì o s’assomeggiava à un posso de paise. Ma no gh’ea nisciun paise d’in gio, e me paiva fiña d’assunnâme.

– Stranio, – ghe fasso a-o prinçipin – l’é tutto lesto: a taggia, o bollacco e a còrda…

O l’à riuo, o l’à toccou a còrda, o l’à fæto anâ a taggia. E a taggia a l’à zemmio, comm’a zemmisce unna vegia ventoela, dapeu che o vento o l’à dormio pe do bello.

O prinçipin o fa anâ a taggia

– Ti senti, – o me fa o prinçipin – niatri adescemmo sto posso chì, e lê o canta…

No voeiva ch’o fesse un sfòrso:

– Lascime fâ, – gh’ò dito – o l’é tròppo peson pe ti.

Cian cianinetto ò tiou sciù o bollacco scin a-a ziña do posso. L’ò misso ben in equilibrio. A continuava inte mæ oege a canson da taggia e, inte l’ægua chi tremmoava ancon, veddeiva tremmoâ o sô.

– Gh’ò sæ de st’ægua – o dixe o prinçipin. – Damme da beive…

E ò accapio cös’o l’aiva çercou!

Ò tiou sciù o bollacco scin a-i seu lapri. O l’à bevuo à streit’euggi. St’ægua chì a l’ea tutt’atra cösa che çibbo. A l’ea nasciua da-o camminâ sotta e stelle, da-a canson da taggia, da-o sfòrso de mæ brasse. A fava do ben a-o cheu, pægio che un regallo. Quande piccin, e luxe de l’erbo de Dënâ, a muxica da Messa de mezaneutte, o doçe di fattorixi, favan preluxî i regalli de Dënâ che reçeveiva.

– Da ti, i òmmi – o dixe o prinçipin – cortivan çinquemia reuse into mæximo giardin… e n’attreuvan cöse çercan…

– No l’attreuvan… – ò repricou.

– E, à tutte e mainee, quello che çercan porrieivan attrovâlo inte unna reusa sola ò un pittin d’ægua…

– Seguo – ò dito.

E o prinçipin o l’azzonto:

– Ma i euggi son òrbi. Beseugna çercâ co-o cheu.

Aiva bevuo. Respiava ben. L’æña, a-o spægâ do sô, a l’ea cô de l’amê. Ea contento fiña de sto cô d’amê. Perché, incangio, me sentiva pin d’erlia?

– T’æ da mantegnî a teu promissa – o me fa doçe o prinçipin, ch’o s’ea torna assettou da-a vexin à mi.

– Quæ promissa?

– Ti sæ… un moriagio pe-a mæ pegoa… son responsabile de quella scioa!

Ò tiou feua d’inta stacca i mæ sbòssi. O prinçipin o î à visti e o s’é misso à rie:

– I teu baobab s’assomeggian un pö à di cöi…

– Òh!

Mi ch’ea mai tanto orgoggioso di baobab!

– A teu vorpe… e seu oege… s’assomeggian un pittinin à de còrne… e son tròppo longhe!

E o l’à riuo torna.

– No t’ê miga giusto, ommin, no saiva disegnâ atro che di böa da-o drento e da-o de feua.

– Òh, a l’anià ben, – o me fa – i figgeu accapiscian.

Aloa ò disegnou un moriagio. E se m’astrenzeiva o cheu, tanto che ghe ô consegnava:

– T’æ di progetti che no conoscio…

Ma o no m’à respòsto. O m’à dito:

– Ti sæ, quande son cheito in sciâ Tæra… saià doman l’anniversäio…

Dapeu o me fa torna, dòppo un scilençio:

– Ea cheito chì coscì, da-a vexin…

E o l’é vegnuo rosso.

Torna, sensa savei o perché, ò sentio un stranio despiaxei. À tutte e mainee, m’é vegnuo unna domanda a-i lapri: – Aloa, no l’é pe caxo che a mattin che t’ò conosciuo, ti ti passaggiavi tutto da solo à mille miggia da quæsesegge region donde gh’é de gente! T’anavi torna verso o ponto donde t’ëi cheito?

O prinçipin o l’é torna vegnuo rosso. O no repricava mai a-e domande, ma quande se ven rosci veu dî de scì, n’é vea?

– Ah! – ghe fasso – Ò poia…

Ma o me responde:

– Oua ti gh’æ da travaggiâ. Ti devi anâ torna da-o teu motô. T’aspeto chì. Vëgni torna doman seia…

Ma no me sentiva asseguou. Me sovvegniva da vorpe. Se cointa à cianze un pittin se un o s’é lasciou domestegâ…

Cavo XXVI

Da unna banda do posso gh’ea unna vegia miagia de pria in roiña. Quande son vegnuo in derê da-o mæ travaggio, a-o lindoman a-a seia, ò visto da-a lonxi o mæ prinçipin ch’o l’ea assettou là sovia, co-e gambe à pendaggion. L’ò sentio ch’o parlava.

– No ti t’arregòrdi ciù? – o diva. – O no l’é miga chì coscì!

Unn’atra voxe sensa dubio a ghe respondeiva, perché lê o l’à repricou:

– Scì! Scì! O l’é pròpio sto chì o giorno, ma o no l’é sto chì o pòsto…

Ò continuou o mæ cammin verso a miagia. No veddeiva e no sentiva ancon l’atra persoña. Ma à tutti i mòddi o prinçipin o l’à repricou torna:

– … Seguo. Ti veddiæ donde comensa i mæ sarpaggi inte l’æña. T’æ solo che da aspëtâme là. Ghe saiò staneutte.

Ea à vinti metri da-a miagia e no veddeiva ancon ninte.

O prinçipin o l’à dito torna, dòppo un scilençio:

– Ti gh’æ do teuscego bon? T’ê seguo che no ti me fæ patî guæi tempo?

Me son fermou, o cheu streito, ma n’accapiva ancon.

– Oua vanni via, – o dixe – veuggio chinâ!

O prinçipin in sce unna miagia co-a sagueggia sotta

Aloa mi ascì ò asbasciou i euggi a-i pê da miagia e ò fæto un botto! Lazù gh’ea, ch’a se drissava verso o prinçipin, uña de quelle saguegge che t’ammassan inte trenta segondi. Sciben che me ravattava inta stacca pe piggiâ a pistòlla, me son misso à corrî, ma ò fæto do fô e a sagueggia a s’é lasciâ scuggiâ doçemente inte l’æña, comme un roggio d’ægua chi meue, e sensa aspresciâse guæi a s’é infiâ tramezo e prie con un legio son de metallo.

Son arrivou de fronte a-a miagia pròpio à tempo pe reçeive tra e mæ brasse o mæ ommin, futo comme a neive.

– Cös’a l’é st’istöia? Oua ti raxoñi co-e saguegge!

Ò desfæto a seu scerpa d’öo. Gh’ò bagnou i pôsi e l’ò fæto beive. E oua no m’incallava ciù à ciammâghe ninte. O m’à ammiou con gravitæ e o m’à streito e brasse a-o còllo. Sentiva batte o seu cheu comme quello de un öxellin ch’o meue, quande gh’an dæto co-o scceuppo. O m’à dito:

– Son contento che t’aggi attrovou quello che gh’ammancava a-o teu motô. Ti te ne peu anâ torna à cà teu…

– Comme ti fæ à saveilo?

Ea pròpio lì pe annonçiâghe che, quande no me l’aspëtava ciù, ea riescio into mæ travaggio!

O no l’à repricou a-a mæ domanda, ma o l’à azzonto:

– Ancheu, mi ascì me ne vaggo à cà…

Dapeu, ammagonou:

– O l’é ciù lonxi ben… a l’é ben ben de ciù grammo fâ…

Sentiva che accapitava quarcösa de feua de l’ordenäio. Me ô strenzeiva inte brasse comme un figgeu da nascion, ascì me paiva ch’o scuggesse à l’in zu inte un prefondo, e mi no poeiva fâ ninte pe trattegnîlo…

O l’aiva i euggi serri, perdui lontan:

– Gh’ò a teu pegoa. E gh’ò a cascetta pe-a pegoa. E gh’ò o moriagio…

E o l’à fæto un fattoriso melancònico.

Ò aspëtou ben ben. Sentiva che da maniman o s’ascädava:

– Ommin cao, t’æ avuo poia…

De seguo o l’aiva avuo poia! Ma o l’à riuo con dôsua:

– Gh’aviò ciù poia staseia pe do bello…

M’ò sentio torna zeâ da-a sensaçion de cöse che no se ghe peu attrovâ recatto. E ò capio che no poeiva comportâ l’idea che n’aviæ mai ciù sentio quello rie. Pe mi a l’ea comme unna fontaña into deserto.

– Ommin, te veuggio ancon sentî che ti rii…

Ma o m’à dito:

– Faià un anno staneutte. A mæ stella a saià pròpio in sciô pòsto donde son cheito l’anno passou…

– Ommin, o l’é un brutto seunno quella stöia da sagueggia, de l’appontamento e da stella, n’é vea?…

Ma o no m’à repricou. O dixe:

– Quello che l’é importante, o no se vedde…»

– Seguo…

– L’é comme pe-a scioa. Se ti veu ben à unna scioa ch’a sta in sce unna stella, fa doçe, de neutte, stâ à ammiâ o çê. Tutte e stelle son scioie.

– Seguo…

– L’é comme pe l’ægua. Quella che ti m’æ dæto da beive a l’ea pægio che unna muxica, gh’ea a taggia e gh’ea a còrda… ti te sovvëgni… a l’ea boña.

– Seguo…

– Ti staiæ à ammiâ e stelle, de neutte. Da mi, l’é tutto tròppo piccin perché pòsse fâte vedde dond’a l’é a mæ stella. Megio coscì. A mæ stella a saià pe ti uña de stelle. Alantoa, tutte e stelle, te saià cao stâle à ammiâ… Tutte saian teu amighe. E dapeu te veuggio fâ un regallo…

O l’à riuo torna.

– Ah! Ommin, mæ ommin, me gusta de sentî sto rie!

– E o saià pròpio sto chì, o mæ regallo… saià comme pe l’ægua…

– Cöse ti veu dî?

– I òmmi gh’an de stelle che n’en e mæxime. Pe çertidun, quelli che viægia, e stelle en de guidde. Pe di atri, en solo che di ciæi piccin. Pe di atri, ch’en di säi, son di problemi. Pe-o mæ businessman ean de l’öo. Ma tutte ste stelle stan sitte. Ti, ti gh’aviæ de stelle che no gh’à nisciun…

– Cöse ti veu dî?

– Quande ti staiæ à ammiâ o çê, de neutte, stante che mi saiò inte uña de lô, stante che mi riiò inte uña de lô, alantoa saià comme se tutte e stelle riessan. Ti ti gh’aviæ, solo che ti, de stelle che san rie!

E o l’à riuo torna.

– E quande ti te saiæ consolou (un o se consöla delongo), ti saiæ contento che ti m’æ conosciuo. Ti saiæ delongo o mæ amigo. T’aviæ coæ de rie con mi. E de vòtte ti arviæ o barcon, coscì, pe-o piaxei… E i teu amixi gh’arrestian, che te veddan rie quande t’ammii o çê. Alantoa ti ti diæ: «Scì, e stelle me fan delongo rie!» e se creddian che t’ê matto. T’aviò fæto un treppo brutto…

E o l’à riuo torna.

– Saià comme se t’æisse dæto, a-o pòsto de stelle, di muggi de sunaggi che san rie…

E o l’à riuo torna. Dapeu o l’é vegnuo torna greive:

– Staneutte… ti sæ, no stâ à vegnî.

– No te lascio miga.

– Parrià che me sente mâ… parrià tòsto che meue. A l’é coscì. No stâ à vegnî à vedde, no gh’é a a breiga…

Ma o l’ea in lägno.

– Te diggo sta cösa… anche pe-a sagueggia. No beseugna ch’a te dente… E saguegge en gramme. A te peu dentâ pe-o piaxei de…

– No te lascio.

Ma quarcösa o l’a asseguou:

– L’é vea che no gh’an ciù de teuscego pe-a segonda dentâ…

Quella neutte no l’ò vedduo ch’o se metteiva in cammin. O l’ea scentou sensa fâ fô. Quande son arriescio à arrivâ da lê o l’anava deçiso, con un passo lesto. O m’à dito solo:

– Ah! T’ê chì…

E o m’à piggiou pe man. Ma o se besiggiava ancon:

– Ti gh’æ avuo tòrto. T’aviæ do despiaxei. Parriò mòrto e no saià veo…

Mi stava sitto.

– Ti capisci? O l’é tròppo lontan. No me pòsso portâ apreuvo o mæ còrpo. O l’é tròppo peson.

Mi stava sitto.

– Ma o saià comme unna vegia scòrsa abbandonâ. No son tristi e vege scòrse…

Mi stava sitto.

O s’é descoraggio un pittin. Ma o l’à fæto ancon un sfòrso:

– Saià bello, ti sæ. Mi ascì staiò à ammiâ e stelle. Tutte e stelle saian di possi con unna taggia ruzzenente. Tutte e stelle me veuian da beive…

Mi stava sitto.

– Ghe saià mai tanto da demoâse! Ti t’aviæ çinqueçento mioin de sunaggi, mi gh’aviò çinqueçento mioin de fontañe…

E o s’é attaxentou lê ascì, perché o cianzeiva…

– A l’é là. Lascia che fasse un passo da solo.

O prinçipin o fa un passo da solo

O s’é assettou perché o l’aiva poia.

O prinçipin assettou

E o l’à dito torna:

– Ti sæ… a mæ scioa… ne son responsabile! E a l’é mai tanto scernia e mai tanto bonellaña! A l’à quattro spiñe da ninte pe protezise da-o mondo…

Me son assettou mi ascì, perché no ghe â fava ciù à stâ in pê. O dixe:

– Te ô lì… o l’é tutto lì…

O bestenta ancon un pittin, dapeu o l’é stæto torna sciù. O fa un passo. Mi no me poeiva mesciâ.

Gh’é stæto solo che un schitto giano da-a vexin a-a seu caviggia. O l’é arrestou fermo pe un momento. O no l’à criou. O l’é crovou con dôsua, comme creuva un erbo. O n’à manco fæto fô inte l’æña.

Cavo XXVII

E oua, seguo, l’é de za passou sëi anni. N’ò ancon mai contou st’istöia. I amixi che m’à visto torna ean contenti ben de veddime ancon vivo. Ea triste, ma diva: «A l’é a fadiga…»

Oua me son un pittin consolou. Veuggio dî… no areo. Ma sò ch’o l’é anæto torna in sciô seu pianeta, perché a-o spægâ do giorno, n’ò ciù attrovou o seu còrpo. O n’ea un còrpo guæi peson… E de neutte me gusta stâ à sentî e stelle. Son comme çinqueçento mioin de sunaggi…

Ma te ô lì che intravëgne unna cösa feua de l’ordenäio. Ò scordou de azzonze o correzzin de cheuio a-o moriagio ch’aiva disegnou pe-o prinçipin! O n’aviâ mai posciuo mette o moriagio a-a pegoa. Allantoa me domando: «Cöse saià intravegnuo in sciô seu pianeta? Podama a pegoa a s’à mangiou a scioa…»

De atre vòtte me diggo: «Ma no, de seguo! O prinçipin o mette a seu scioa sotta a campaña de veddro tutte e neutte, e o ghe dà mente ben, a-a seu pegoa…» Aloa son contento. E tutte e stelle rian con dôsua.

De atre vòtte ancon me diggo: «Unna vira ò l’atra o se sväia e basta quello! Unna seia o s’à ascordou a campaña de veddro, ò se donca a pegoa a l’é sciortia de neutte sensa fâ do sciato…» Alantoa i sunaggi se cangian tutti inte de agrime!

O prinçipin e unna stella

O l’é tutto un grande mistëio! Pe viatri, che a-o prinçipin ghe voei ben ascì, tutto cangia inte l’universo, comme pe mi, se inte quarche pòsto, no se sa donde, unna pegoa che no conoscemmo a l’à mangiou unna reusa, scì ò no…

Ammiæ o çê e domandæve: a pegoa a l’à mangiou ò a no l’à mangiou a scioa? E veddiei che tutto cangia…

Ma i grendi n’accapian mai che sta cösa chì a l’agge guæi importansa.

Sto chì o l’é pe mi o ciù bello e ciù triste paisaggio do mondo. O l’é o mæximo paisaggio da pagina avanti, ma l’ò disegnou unn’atra vòtta, tanto che viatri ô veddei ben. L’é chì che o prinçipin o s’é mostrou in sciâ Tæra e dapeu o l’é scentou.

Unna stella

Dæ mente ben à sto paisaggio, tanto da ëse segui de desfiguâlo se quarche vòtta faiei un viægio inte l’Africa, into deserto. E se v’accapita de passâ de de là, ve suprico, no ve stæ à aspresciâ, affermæve un momento sotta e stelle! E se aloa un figgeu o ve vëgne incontra, s’o rie, s’o l’à i cavelli d’öo, s’o no responde quande ghe fæ de domande, voî indoviniei de seguo chi o l’é. E ben, seggei corteixi! No me stæ à lasciâ mai tanto ammagonou: scriveime de drito ch’o l’é torna chì…

Le Petit Prince
o l’é stæto pubricou do 1943 da-o
Antoine de Saint-Exupéry.


A traduçion a l’é à cua do
Lusciandro Guasoni
e e inlustraçioin en di originali do
Antoine de Saint-Exupéry.


Sto volumme o l’é stæto produto pe-o
Conseggio pe-o patrimònio linguistico ligure
da-o
Jean Maillard.