I primmi doî cavi de l’euvia, co-e lettue do Poulo Besagno, en stæti pubricæ a-o 1º de novembre do 2025. I cavi apreuvo saian pubricæ un a-o meise.
Introduçion
Quarche poula in sciô traduttô
Do 2024 o l’aiva traduto o Benito Cereno, o conto curto ciù avvoxou do Herman Melville, ch’o porrieva un giorno ëse pubricou da-o Conseggio. Stæto incoraggio da-i seu dozze lettoî, a-i primmi de novembre do 2024, o s’é imbarcou à bòrdo do sò Pequod imaginäio, sponciou sorviatutto da-a sò coæ de scrive in zeneise, a lengua di seu antighi, che, pe un destin tutto particolâ, de unna vitta intrega lontan da Zena, o l’arriësce à scrive, ma mai à parlâ. E comme o l’aiva revellou questo neuvo propòxito à un sò vegio lettô do Gorfo Paradiso, sto chì o l’à coscì commentou: «Pe tradue o Moby Dick in zeneise ghe veu un coraggio da balenê».
Cavo I
Miraggi
Ciammæme Ishmæl. L’é quarche anno – no fa ninte quante de preçiso – che con pöchi ò ninte dinæ inta stacca e ninte de particolâ che m’interessesse in sciâ tæra, aiva pensou de mettime à navegâ e de descrovî a parte d’ægua do mondo. O l’é o mæ mòddo de scorrî a malinconia e regolâ a çircolaçion. Quande m’accòrzo de fâ de grimasse, tutte e vòtte che un novembre umido e bæxinou o me chiña in sce l’anima, tutte e vòtte che, sensa voeilo, m’attreuvo à fermâme davanti a-e fabriche de casce da mòrto e à anâ apreuvo à tutti i morteui che incontro, e mascime tutte e vòtte che e mæ pecondrie me guägnan de man, che gh’ò beseugno de un prinçipio morale fòrte pe impedîme d’anâ in stradda à cacciâ metodicamente o cappello in tæra a-e gente, aloa deçiddo che l’é o momento d’anâ in mâ o ciù fito che pòsso. Sto chì o l’é o mæ surrogou pe-a pistòlla e a ballòttoa. Con un bello rebigo filosòfico o Caton o s’asbria in sciâ sò spâ: mi me metto paxo e m’imbarco. No gh’é ninte da mäveggiâse inte questo. Se solo ô savessan, squæxi tutti i òmmi gh’an, ciaschedun inta seu mesua, unna vòtta ò l’atra, pöcassæ i mæximi sentimenti che gh’ò mi pe l’oçeano.
Eive donca a vòstra çittæ insulare di manhattaneixi, attorniâ da-i pontoin, coscì comme e isoe indiañe en attorniæ da-e scuggee de coali: o trafego o â çirconda co-o sò bollezumme. In sciâ drita e in sciâ manciña e stradde pòrtan a-o mâ. O sò ponto ciù çentrale o l’é o bastion, donde quella massa inlustre a l’é ruxentâ da-e onde e refreidâ da-e brixe, che quarche oa avanti ean feua da-a vista da tæra. Ammiæ tutte quelle gente che contemplan o mâ.
Giandonæ pe-a çittæ de sabbo, inte un depoidisnâ sväiou. Anæ da Corlears Hook à Coenties Slip, e de lì, sciù pe Whitehall, verso o Nòrde. Cöse veddei? Fisci comme di façionê in scilençio, tutt’in gio a-a çittæ, gh’é miggiæa e miggiæa de mortali persci inte seu fantaxie oçeaniche. Quarchedun arrembou a-e penòlle, atri assettæ in scê estremitæ di pontoin, atri che ammian in scê muæ di barchi che ne vëgnan da-a Ciña e atri ancon erti à riva, tra e attressatue, comme se çerchessan de dâ unn’euggiâ ancon ciù larga verso o mâ. Ma ste chì son tutte gente de tæra; inti giorni d’euvei serræ drento e miage
Ma, miæ! Eive chì che vëgne di atri gruppi, che van driti à l’ægua e, parriæ, con l’intençion de bollâseghe. Stranio! Ninte o î satisfa feua che o confin ciù estremo da tæraferma; giandonâ à l’ombra de quelli magazzin o no ghe basta. No, gh’an de beseugno d’avvexinâse o ciù tanto poscibile à l’ægua sensa cazzighe drento. Eivei lì, fermi, pe migge e migge, pe de leghe. Tutte gente de l’entrotæra, ne vëgnan da-i carroggi, da-i strazzetti, da-e stradde e da-e allee; da-o settentrion, da-o levante, da-o mëzogiorno, da-o ponente. Escì, s’incontran tutti chì. Dîme, saià a fòrsa magnetica de agogge de buscioe de tutti quelli barchi ch’a î attrae fin à chì?
E ancon. Mettemmo che sei in campagna, inte unna region montagnosa lacustre. Piggiæ un sentê abrettio e, neuve vòtte in sce dexe, o ve portià inte unna vallâ e o ve lascià lì, da arente à un laghetto formou da-a corrente. Gh’é da magia inte questo. Lasciæ che o ciù distræto di òmmi o se perde inti seu seunni ciù profondi: metteilo à stâ in pê, fæghe mesciâ e gambe, e o ve portià de seguo à l’ægua, se gh’é de l’ægua da quarche parte inte quello pòsto. Se mai v’accapitesse d’avei sæ into gran deserto american, provæ st’esperimento, se inta vòstra caravana gh’é un professô de metafixica. Scì, comme tutti san, l’ægua e a meditaçion son sposæ pe l’eternitæ.
Ma piggiæ un artista. O veu depenze o ciù incantou, o ciù ombrezzou, o ciù carmo, o ciù appascionante paisaggio romantico de l’intrega vallâ do Saco. Quæ o l’é l’elemento primmäio ch’o deuvia? Ve î lì i seu erboi, ciaschedun co-o teu garbo, comme se drento ghe foïse un ermitto e un croxefisso; lì dòrme o seu prou e lì dòrme o seu bestiamme; e da quella casetta se leva un fumme addormiggiou. Inte profonditæ di bòschi lonten, serpezza unna stradda contòrta, scin a-i sproin sorvepòsti de montagne appossæ into bleu de seu còste. Ma sciben che a scena a l’é coscì estatica e o pin o scròlla i seu sospii comme de feugge in sciâ testa do pastô, tutto o saieiva inutile, se l’euggio do pastô o no fissesse a corrente magica davanti à lê. Anæ à vixitâ e praterie de zugno, quande, pe migge e migge, v’affondæ fin a-o zenoggio lillin tigræ: quæ a l’é a sola dôçua ch’a v’ammanca? L’ægua: no gh’é manco unna stissa d’ægua inte quelli pòsti. Se o Niagara o no fïse atro che unna cheita d’æña, viægiësci mille migge pe ammiâla? Perché quello pöveo poeta do Tennessee, comm’o l’aiva reçevuo tutt’assemme doe magnæ d’argento, o l’ea stæto à ponderâ se accattâse un vestî, do quæ o l’aiva un gran beseugno, ò spende i dinæ pe un viægio à pê a-a mæña de Rockaway? Perché squæxi tutti i figgeu robusti e sen, con un spirito robusto e san, primma ò dòppo vëgnan matti da-o dexidëio d’anâ pe-o mâ? Perché, a-o vòstro primmo viægio comme passaggê, ei sentio unna vibraçion mistica drento de viatri, comme v’an dito che o barco e viatri mæximi ëi feua da-a vista da tæra? Perché i antighi perscien tegnivan o mâ pe sacro? Perché i antighi greghi gh’aivan dæto unna divinitæ distinta, e fræ de Zeuve? De seguo, tutto questo o no l’é sensa scignificou. E de scignificou ancon ciù profondo a l’é quell’istöia do Narçiso che, sensa poei strenze l’imagine tormentante e doçe ch’o veddeiva inta fontaña, o se gh’ea cacciou drento e o l’ea negou. Ma niatri ammiemmo quella mæxima imagine inte tutti i sciummi e i oçeani. A l’é l’imagine do fantaxima eluxivo da vitta; e a l’é sta chì a ciave de tutto.
Oua, quande diggo che gh’ò l’andio d’anâ pe-o mâ tutte e vòtte che i euggi comensan à impîseme de negia e che comenso à ëse tròppo consapeive di mæ pormoin, no veuggio che se ne dedue che vaggo pe-o mâ comme passaggê. Za che pe montâ à bòrdo comme passaggê beseugna aveighe un portafeuggio, e un portafeuggio o no l’é atro che unna çinsa se no gh’é quarcösa drento.
Do resto, i passaggê patiscian o mâ, vëgnan rattelloxi, no dòrman a-a neutte, e in generale no se demoan guæi: na, no m’imbarco mai da passaggê e, con tutto che son un òmmo de mâ, no ghe vaggo manco comme commodöo, comme capitanio ò comme cheugo. Lascio a glöia e a distinçion de sti incarreghi à quelli che î veuan. Da parte mæ, refuo tutte e fadighe, e difficoltæ e e tribollaçioin önoreive e rispettabile, de tutte e meñe. Son giusto bon à stâ derê à mi mæximo, sensa avei da dâ a mente à barchi, scippe, bregantin, scuñe ò quello che segge. Quant’à anâ comme cheugo – sciben che, ô confesso, gh’é unna glöia consciderevole inte questo, dæto che o cheugo de bòrdo o l’é unna smersa d’offiçiâ – rostî i pollastri o no l’é mai stæto a mæ pascion; sciben che unna vòtta che o pollastro o l’é ben rostio e giudiçiosamente vonto, saou e peviou comme se de’, no gh’é nisciun ch’o ne parlià con ciù respetto, pe no dî reverensa, che mi. L’é pe caxon de l’infatuaçion idolatrica di antighi egiçi pe-i ibis e i ippopòtami rostii che e mummie de ste creatue se peuan vedde inte quelli seu gren forni che son e piramide.
Na, quande vaggo pe-o mâ, ô fasso da sencio mainâ, davanti à l’erbo de meistra, zu into castello de proa, sciù inte l’erboetto. L’é vea, me dan ben ben di commandi e me fan sätâ in scî pennoin, comme unna grillassa in sce un prou de mazzo. E a-o prinçipio a cösa a l’é assæ despiaxeive. A tocca unna persoña in sce l’önô, mascime se succede che sta persoña a ne vëgne da unna vegia famiggia de tæra, i Van Rensselaers, ò i Randolphs, ò i Hardicanutes. E, ciù che tutto se, solo pöco avanti de mette e moen into bollacco do catran, t’æ scignorou comme meistro de scheua de campagna, donde fiña i figgeu ciù grendi stavan sciù davanti à ti comme à unna divinitæ. O passaggio o l’é brusco, ve l’asseguo, da-o meistro de scheua a-o mainâ, e o domanda un decheutto fòrte à base de Seneca e di stòichi, pe poei ëse in graddo de fâ un fattoriso e de comportâla. Ma questo ascì o passa co-o tempo.
Cöse l’impòrta se quarche capitanio mogognon o me commanda d’anâ à piggiâ a spassoia e frettâ i ponti? Cös’a conta st’indegnitæ se â pesemmo, veuggio dî, co-e banse do Neuvo Testamento? Creddei che l’Arcangeo Gabriælo o m’agge in ciù pöca conscideraçion perché obediscio à quello vegio mogognon con lestixe e respetto inte sta particolare scituaçion? Chi l’é ch’o no l’é scciavo? Respondeime in sce sto ponto. Eben, pe quante i vegi capitanni me pòssan dâ un commando apreuvo à l’atro, ò fiña piccâme e arronsâme, gh’ò a satisfaçion de savei che tutto o va ben, che tutti i òmmi son, inte unna mainea ò inte l’atra, servii pròpio a-o mæximo mòddo – saiv’à dî, da-o ponto de vista fixico ò metafixico – e coscì a baccâ universale a fa o gio e tutti dovieivan frettâse a scheña l’un à l’atro e ëse satisfæti.
Dapeu, vaggo delongo pe-o mâ da mainâ, perché coscì me fan a cortexia de pagâme pe-o desturbo; pe contra, che mi sacce, no pagan mai un solo citto a-i passaggê. Incangio i passaggê gh’an da pagâ. E gh’é tutta a differensa do mondo tra pagâ e ëse pagæ. L’atto de pagâ o l’é fòscia a condanna ciù fastidiosa che i doî laddri de fruta n’an lasciou in ereditæ. Ma ëse pagæ, cöse gh’é de pægio a-o mondo? A graçiosa premmua co-a quæ un òmmo o reçeive di dinæ a l’é pe in davei mäveggiosa, se se conscidera che semmo coscì profondamente convinti che i dinæ son a reixe de tutto o mâ do mondo e che, inte nisciuña çircostansa, un òmmo ricco o peu intrâ into Regno di Çê. Ah, con quante giromia se caccemmo inta perdiçion!
Pe finî, vaggo delongo in mâ da mainâ, pe caxon de l’exerçiçio san e de l’äia pua do ponte de proa. Comme inte sto mondo i venti de proa prevan de gran longa in scî venti de poppa (a-o manco se no ti væ contra a mascima pitagòrica), coscì pe-a ciù parte o commodöo in sciô cassao o reçeive l’äia de segonda man da-i mainæ do castello. O se credde de respiâla pe-o primmo, ma a no l’é coscì. Da mæxima, o pòpolo o guidda i seu cappi inte tante atre cöse, tanto che i cappi no ô sospettan manco. Ma perché mi, che ciù vòtte sentio l’ödô de mâ da mainâ mercante, me fïse oua misso inta testa d’anâ in gio à pe baleñe, questo peu spiegâlo megio che tutti o cantonê invixibile di Foæti
«Gran dibattito elettorale pe-a prescidensa di Stati Unii.»
«Viægio à pe baleñe de un çerto Ishmæl.»
«Combattimento sanguinoso in Afganistan.»
Sciben che no pòsso dî a raxon esatta che quelli direttoî de sceña, saieiva à dî i Foæti, aggian vosciuo affiâme sta meschiña parte de un viægio à pe baleñe, intanto che à di atri ghe toccava de parte magnifiche inte de tragedie erte, ò de parte curte e façile inte comedie nòbile, ò de parte allegre inte farse – ben che, comme diva, no pòsso dî a raxon esatta, oua che me regòrdo tutte e çircostanse, me pâ de poei vedde un pittin tra e mòlle e e raxoin che, stæteme presentæ con astuçia sotta varri travestimenti, m’an portou à mettime à reçitâ a parte ch’ò reçitou, e m’an luxingou inte l’inluxon ch’a fïse unna çernia nasciua da-o mæ libero arbitrio e da-o mæ attento giudiçio.
Primma tra ste raxoin a l’ea l’idea inrexistibile da grande baleña in carne e in òsso. Un mostro coscì portentoso e mistëioso o l’aiva addesciou tutta a mæ coixitæ. Dapeu, i mâ sarvæghi e remöti donde o l’arrigoelava a seu massa grande comme unn’isoa; i reiseghi indescrivibili e sensa nomme da caccia a-a baleña: ste cöse, insemme à tutte e mävegge che accompagnan e miggiæa de vixoin e soin patagonien, s’ean azzonte pe sponciâme verso o mæ dexidëio. Pe di atri òmmi, fòscia, tutto questo o no saieiva stæto un inçentivo, ma, quant’à mi, son tormentou da un dexidëio eterno de cöse lontañe. Me gusta navegâ inti mâ proibii e toccâ e còste barbare. Sensa ignorâ quello ch’o l’é bon, son lesto à perçepî un orrô, ma son ascì bon, s’o m’ô permette, à soçializzâghe, dæto ch’o l’é ben tegnîse in boñe relaçioin co-i pixonanti do scito donde se stà.
Pe tutte ste raxoin, donca, o viægio à pe baleñe o l’ea benvegnuo: e gren cateratte do mondo de mävegge se spalancavan e, inte fissaçioin sarvæghe che m’aivan portou a-o mæ propòxito, doe à doe ondezzavan into mæ sprito de proçescioin infinie de baleñe, e, into mezo de tutte, un gran fantaxima incappussou, comme unna colliña de neive inte l’äia.
Cavo II
O sacco da viægio
Aiva cacciou unna camixa ò doe into mæ vegio sacco da viægio, l’aiva misso sotta o brasso e m’ea inandiou pe-o Cao d’Orno e o Paçifico. Dòppo avei lasciou a boña çittæ di vegi manhattaneixi, ea ben arrivou à Neuva Bedford. A l’ea unna neutte de sabbo de dexembre. Ea arrestou assæ deluso de scrovî che a barca da pòsta pe Nantucket a l’ea za partia, e che no ghe saieiva stæto mòddo d’arrivâghe fin a-o lunesdì apreuvo.
Dæto che tanti zoeni candidæ a-i doî e i castighi da caccia a-e baleñe se ferman pròpio à Neuva Bedford pe imbarcâse dapeu de lì, pòsso dî che mi, pe conto mæ, no gh’aiva l’intençion de fâlo: aiva za piggiou a deçixon de no navegâ in sce nint’atro che in sce un barco de Nantucket, perché gh’ea quarcösa d’abborrascou e gaggiardo inte tutto quello ch’o l’aiva da fâ con quell’avvoxâ isoa antiga, e questo o me gustava comme tutto. E da l’atro canto, sciben che Neuva Bedford inti urtimi tempi a l’agge monopolizzou de maniman l’industria da caccia a-a baleña, e sciben che a pövea e vegia Nantucket a l’é oua ben ben derê à lê inte sto campo, Nantucket a l’é stæta ascì o seu grande modello, a Tiro de sta Cartagine: o pòsto donde a primma baleña americaña mòrta a l’aiva stracoou. De donde atro che da Nantucket i balenê nativi, i pellerosse, ean anæti feua co-e seu canöe pe caccezzâ o Leviatan? E de donde, se no torna da Nantucket, aiva piggiou o largo quello primmo cottre
Oua, dæto ch’aiva unna neutte, un giorno e unn’atra neutte ancon da passâ à Neuva Bedford avanti de poeime imbarcâ pe-o pòrto stabilio, a costion de donde mangiâ e dormî into mentre a m’aiva caxonou quarche preoccupaçion. A l’ea unna neutte da l’äia inçerta, ançi, scua e desolâ, freida da scciappâ e prie e malincònica. Lì no conosceiva nisciun. Con di rampin anscietoxi aiva scandaggiou a mæ stacca e aiva attrovou solo che pöchi pessi d’argento. «E coscì, no impòrta donde ti vagghi, Ishmæl», me son dito, into mezo de un triste carroggio, con tiâme o sacco in scê spalle e confrontâ o scuo ch’o l’ea à Nòrde co-o scuo ch’o l’ea à Sudde, «donde se segge che o teu sæximo o te portià à allögiâ staneutte, mæ cao Ishmæl, danni a mente à domandâ o prexo, e à no ëse tròppo schinfioso».
À pasci exitanti, son anæto pe-e stræ e ò attrovou o cartello «I arpoin incroxæ», ma o paiva tròppo cao e allegro. Ciù avanti, da-i barcoin rosci luminoxi da «Lucanda do pescio spâ», ne vegniva di raggi mai tanto ferventi che paiva ch’avessan deslenguou a neive e a giassa ammuggiæ davanti a-a cà, perché da tutte e atre parte a briña zeâ a l’ea drua dexe pòlliçi e a formava un astrego duo comme l’asfalto; cösa ch’a m’ascidiava assæ, quande piccava o pê contra e prie sporzente, dæto ch’aiva e seue di stivæ fruste pe-o longo e cruo servixo, inte de condiçioin meschiñe. «Tròppo cao e allegro», aiva pensou torna, fermandome un momento à contemplâ o fòrte imbatto in sciâ strâ e à sentî o son di gòtti che recioccavan drento. «Alon, Ishmæl», m’ea dito in sciâ fin, «no ti senti? Levite da-a pòrta: con quelli stivæ tappollæ ti blòcchi o passaggio». E coscì me n’ea anæto. Pe instinto piggiava e stræ che me portavan verso o mâ, perché lì, sensa dubio, gh’ea e lucande ciù à bon patto, se no e ciù allegre.
Che stradde misee! Blòcchi de tenebre, miga case, da-a man drita e da-a manciña; in sà e in là unna candeia, comme unna sciamma ch’a se mesciava in sce unna tomba. À quell’oa de neutte, l’urtimo giorno da settemaña, o quartê o l’ea squæxi deserto. Ma fito ea arrivou à unna luxe fummosa ch’a ne vegniva da un edifiçio basso e largo, co-a pòrta averta de unna mainea invitante. O l’aiva unn’äia trascuâ, comme s’o fïse à uso pubrico, e donca, intrando, a primma cösa ch’aiva fæto a l’ea stæta d’ingambâme in sce unna cascetta de çenie into pòrtego. «Ah!» aiva pensou, tanto che a nuvia de pua squæxi a me soffocava, «che segge e çenie da çittæ destruta de Gomora? Ma “I arpoin incroxæ” e “O pescio spâ”? Sto pòsto chì, aloa, doviæ ëse pe fòrsa “A ciappoa”». À tutti i mòddi m’ea repiggiou, e sentindo unna voxe fòrte drento, aiva sponciou e averto unna segonda pòrta interna.
O paiva o gran Parlamento Möo reunio à Tofet
Ea anæto avanti, e in sciâ fin ea arrivou à unna smersa de luxe futa, no lontan da-i meu, e aiva sentio un scroscî lamentoso pe l’äia, e ammiando in sciù aiva visto unn’insegna ch’a dindanava de d’ato a-a pòrta, con unna pittua gianca deslavâ ch’a representava un longo roggio drito de scciumma negiosa, e de sotta ste poule chì: «A-a lucanda da baleña ch’a boffa – Peter Coffin».
Coffin
O l’ea un pòsto coioso, unna vegia casa co-o teito à doe ægue, con un scianco paralizzou – pe coscì dîghe – e ch’o pendeiva tristemente. A stava inte un canto rapido e desolou, donde quello vento tempestoso, l’Euroclydon
Ma cöse ne pensa o Lazzao? O peu fòscia ascädâse e moen bleu con tegnîle sciù verso a mäveggiosa öroa boreale? No ghe saiæ ciù cao ëse à Sumatra ciufito che chì? No ghe saiæ ciù cao destendise longo a linia de l’equatô, ò fiña – corpo de diaña! – chinâ pròpio à l’inferno, pe scorrî sto zeo?
Che o Lazzao o giaxe lì in sciô marciapê davanti a-o porton do ricco epulon, a l’é unna cösa ciù asciurda che vedde unna montagna de giassa ormezzâ à unn’isoa de Molucche. Escì, sciña l’epulon o vive comme un duxe inte un palaçio de giassa fæto de sospii zeæ; e dæto ch’o se glöia d’ëse astemio
Ma oua ciantemmola lì co-i cianzistëi: se n’anemmo à pe baleñe, e de lagnanse ghe ne saià ancon areo. Rasccemmose via a giassa da-i pê abbessii e ammiemmo che smersa de pòsto o saià mai sta «Baleña ch’a boffa».
Cavo III
A lucanda da baleña ch’a boffa
Intrando inte quella «Lucanda da baleña ch’a boffa», co-o seu teito à doe ægue, un o s’attrovava inte unn’intrâ ancia, bassa e inregolare, coverta de töe de legno, à l’antiga, ch’arregordavan e muæ de un quarche vegio barco condannou. Da unna banda gh’ea appeiso un quaddro à euio stramesuou, mai tanto neigro pe-o fumme e sfrexou che – à veddilo inte quelle luxe despæge e incroxæ – solo con un studio diligente, unna serie de vixite scistematiche e unn’attenta investigaçion tra i vexin, se poeiva arrivâ à accapîne o soggetto inte quarche mainea. Gh’ea de masse mai tanto inspiegabile d’ombre e de tenebre che a-o prinçipio paiva squæxi che quarche zoveno artista ambiçioso, a-i tempi de strie da Neuva Inghiltæra, o l’avesse çercou de representâ un caos apperlenguou. Ma à son de tante contemplaçioin attente e dòppo tante meditaçioin – e ciù che tutto dòppo avei averto o barconetto in sciô derê de l’intrâ – in sciâ fin s’arrivava a-a concluxon che, pe quante matta, unn’idea pægia a no poeiva ëse do tutto sensa fondamento.
Ma a cösa ch’a metteiva a ciù tanta gena e confuxon a l’ea a longa, lesta e menassosa massa neigra, un quarcösa d’indefinio sospeiso into mezo do quaddro, de d’ato à træ linie bleu, smòrte e perpendicolare, ch’o gallezzava inte unna scciumma indefinibile. Unn’imagine appätanâ, mollexiña e leppegosa, tanto da fâ vegnî matto un òmmo nervoso. E sciben, ghe campezzava unna meña de sublimitæ indefinia, incompia e inimaginabile, ch’a te zeava da-a sorpreisa, scin à quande, sensa accòrzitene, ti zuavi che t’aviësci descoverto à tutti i costi o scignificato de quella pittua mäveggiosa. D’in tanto in tanto un lampo d’intuiçion – ciæo ma desgraçiatamente inlusöio – o te traversava o çervello. «O l’é o Mâ Neigro inte unna borrasca de neutte». «O l’é o combattimento innaturale di quattro elementi primordiæ». «A l’é unna brughea desolâ». «A l’é unna scena d’inverno iperbòrea». «O l’é o sciumme zeou do Tempo ch’o se desgiassa». Ma in sciâ fin tutte ste fantaxie lasciavan o passo à quella cösa menassosa into mezo do quaddro. Descoverto quello, tutto o resto o saieiva stæto ciæo. Ma, aspeta un pö: ch’o no gh’agge unna legia sumeggiansa con un pescio zagante? Ò fiña co-o gran Leviatan?
De fæto, o disegno de l’artista o paiva sto chì (unna mæ teoria finale, basâ in parte in scê opinioin arrecuggeite da tanti ançien co-i quæ aiva parlou in sce l’argomento): a pittua a representava un barco do Cao d’Orno into mezo de un grande aragan: o barco, mezo affondou, ch’o rollava co-i seu trei erboi nui; e unna baleña esasperâ, ch’a paiva in scî pissi d’asbriâse in sciô legno, inte l’atto stramesuou d’impalâse in scê træ teste d’erbo.
A miagia de fronte à l’intrâ a l’ea coverta do tutto da unna barbara arrecuggeita de clave e lanse mostrose. Çertiduñe ean piñe de denti luxenti, comme de sære d’avöio; de atre gh’aivan di ciummassi de cavelli umoen; e uña a l’ea fæta à mòddo de messoia, con un gran manego convesso ch’o descriveiva un erco ancio comme quello che un segou da-o brasso longo o lascia inte l’erba tòsto taggiâ. Se t’allighiva e bele à ammiâli e ti te domandavi quæ mostroso cannibale e sarvægo o l’avieiva mai posciuo anâ à semenâ mòrte con un arneise da maxello pægio. Tramezo à queste gh’ea de vege lanse e arpoin da baleña, tutti ruzzenenti, stoccæ e desformæ. Çerti ean de arme lezzendäie. Con sta lansa, pe tempi longa ma oua tutta scivertâ, çinquant’anni apreuvo o Nathan Swain o l’aiva ammassou chinze baleñe da-a mattin a-a seia. E quell’arpon, che oua o pâ un tirabuscion, o l’ea stæto asbriou inti mâ de Giava e portou via da unna baleña ch’a l’ea stæta ammassâ anni apreuvo davanti a-o Cao Blanco. O færo originäio o gh’ea introu vexin a-a coa e, comme unn’agoggia invexendâ into còrpo de un òmmo, a l’aiva viægiou quaranta pê e a l’ea stæta attrovâ, in sciâ fin, acciantâ into zembo.
Dòppo avei traversou st’intrâ scua e stæto anæto avanti pe un corrieu con unna vòtta bassa – recavou da quello che pe tempi o l’aiva da ëse stæto un camin çentrale con di fogoæ tutt’in gio – s’intrava inta stançia commun. Un pòsto ancon ciù luvego, con de trave mai tanto basse e pesante de d’ato, e de töe mai tanto vege e avvenæ da basso, che paiva squæxi de camminâ in sciâ coverta de un vegio barco, mascime inte unna neutte de vento sferradô, quande sta vegia arca ancoâ in sciô canto a locciava con tanta furia. Da unna banda gh’ea unna töa longa e bassa, comme unna sganzia, coverta de veddriñe avvenæ, piñe de coixitæ coverte da-a pua, arrecuggeite inti recanti ciù remöti do mondo. Da l’atro canto da stançia gh’ea unna barma scua – o banco do bar – unna tentativa ordenäia de representâ unna testa de baleña. Ma, segge comm’a segge, se gh’erzeiva pròpio un grand’òsso azzembou de ganascia de baleña, mai tanto ancio che ciù un pö aviæ posciuo passâghe sotta unna carròssa. De drento gh’ea de sganzie fruste, piñe de vege amoe, bottigge, fiaschi, e inte quelle ganasce de mòrte segua o se ghe dava da fâ comme un atro Giöna malexio (che ghe divan coscì pe d’in davei) un veggetto arrappou che, in cangio di seu dinæ, o vendeiva a-i mainæ delirio e mòrte.
Destomagoxi ean i gòtti donde o versava o sò teuscego. Sciben che çilindrichi de feua, de drento sti grammi gòtti verdi abbugnæ se strenzeivan verso un fondo ingannatô. De sgreuzze linie parallele intaggiæ into veddro attorniavan sti gòtti da bregante: versâ fin à sto segno o te costa un penny, fin à quest’atro un penny in de ciù, e avanti coscì, fin a-o gòtto pin: a mesua do Cao d’Orno, che ti peu collâ pe un scillin.
Introu inta lucanda aiva attrovou un çerto numero de zoveni mainæ arrecuggeiti in gio à unna töa che examinavan varri exempi de skrimshander
Mi gh’aiva dito che no m’ea mai stæto cao dormî inta doî inte un letto; che, se mai avesse da fâlo, dependieiva da chi o l’ea st’arponê; e se lê (o lucandê) o no l’aiva pe in davei nisciun atro pòsto pe mi, e l’arponê o no l’ea do tutto repugnante, va ben: ciufito che anâ in gio pe unna çittæ desconosciua inte unna neutte coscì fea, me saieiva fæto bastâ unna coverta scompartia con unna persoña de gaibo.
«M’ô figuava. Aloa, assettæve. Çeña? Voei quarcösa pe çeña? A çeña a saià pronta de ficco».
M’ea assettou in sce unna vegia banca de legno, tutta intaggiâ comme unna banca do Bastion. Da unna banda gh’ea un vegio mainâ astræto ch’o l’anava avanti à inricchîla co-o sò cotello da stacca, tutto ingombio à travaggiâ con cua into spaçio tra e sò gambe. O l’ea derê à provâ à intaggiâ un barco co-e veie desccegæ, ma o no l’aiva fæto guæi progresci, m’ea parsciuo.
In sciâ fin, eimo stæti ciammæ a-o manco inta quattro ò çinque à mangiâ inte unna stançia da arente. Gh’ea un freido ch’o scciappava e prie e no gh’ea manco un feugo: o lucandê o l’aiva dito ch’o no poeiva permettiselo. Ninte feua che doe luveghe candeie de sevo, ciascheduña fasciâ into seu sudäio. N’ea toccou appommellâne o giachetton e tegnîne de tasse de té boggio in scê lerfe co-e die redene da-o freido. Ma a portâ a l’ea ben ben de sostansa: no solo carne co-e patatte, ma fiña de tròffie. Bello Segnô cao, tròffie pe çeña! Un zoveno con un barracan verde o s’ea asbriou in sce quelle tròffie inte unna mainea sgreuzza comme tutto.
«Bello figgio cao», o l’aiva dito o lucandê, «staneutte t’aviæ di pesoin, seguo comme o diao».
«Lucandê», gh’aiva mormoou mi, «quello o no saià miga l’arponê?».
«Òh, na», o l’aiva dito lê, co-o moro de quarchedun ch’o se demoa diabolicamente, «l’arponê o l’é un tipo de pelle scua. O no mangia mai de tròffie lê, o no mangia nint’atro che de bistecche, ghe gustan meze crue».
«Pesta a-o diao!» aiva replicou. «E dond’o l’é st’arponê? O l’é chì?».
«O l’arrivià de chì à un pittin», a l’ea stæta a respòsta.
No poeiva fâ de meno de sentîme sospettoso de st’arponê «de pelle scua». À tutte e mainee, aiva deçiso che se pe in davei aviëscimo avuo da anâ à dormî insemme, lê o se saieiva dovuo despuggiâ e mette in letto primma de mi.
Dòppo mangiou, a cabirda a l’ea tornâ inta stançia do bar, donde, sensa savei cös’atro fâ de mi mæximo, aiva pensou de passâ o resto da seiaña comme spettatô.
Tutt’assemme, s’ea sentio unna gran caladda pe-a strâ. O lucandê o l’ea sätou sciù e o l’aiva criou: «A l’é a ciusma do Grampus. L’aiva vista segnalâ à l’amâ stamattin; un viægio de trei anni e un barco carrego. Scialla, scialla, figgeu: ne portian e urtime neuve da-e Isoe Figi».
Into pòrtego s’ea sentio o pestellâ di stivæ de mâ. A pòrta a l’ea stæta desarrembâ e unna manega sarvæga de mainæ a s’ea asbriâ drento. Inguggeiti inti seu cappòtti da guardia pin de pei, co-e teste fasciæ con de scerpe de laña, tutti repessæ e sguarræ, co-e barbe redene de candeöti de giassa, paivan unn’invaxon d’orsci do Labrador. Ean tòsto desbarcæ da-o seu barco e sta chì a l’ea a primma cà donde ean intræ. No gh’ea de mäveggiâse, donca, che fïsan anæti driti verso a ganascia da baleña, o bar, donde o vegio Giöna, piccin e arrappou, ch’o l’offiçiava lì, o gh’aiva impio di gòtti à tutti. Un o s’ea lamentou de un grammo refreidô a-a testa, e donca o Giona o gh’aiva mescciou unna poçion de gin e melasso, do cô da peixe, che, o zuava, a l’ea o megio remedio pe tutti i refreidoî e catari, no impòrta da quante induavan, ò s’ean stæti contræti a-o largo do Labrador ò sorvevento à unn’isoa de giassa.
O licô o gh’ea montou fito in testa, comme de spesso o fa fiña a-i bevitoî ciù assaxonæ apeña desbarcæ, e aivan comensou à anâ in strambælon e à fâ do gran sciato.
Aiva remarcou però che un de liatri o se tegniva un pittin da unna parte; e ben ch’o paiva preoccupou de no voei arroinâ l’allegria di seu compagni co-a seu faccia sòbria, inte l’insemme o s’astegniva da tutto o ramadan che fava i atri. St’òmmo o m’aiva interessou a-a primma; e comme e divinitæ do mâ aivan fissou ch’o saieiva vegnuo fito o mæ compagno de bòrdo (sciben che, pe quello ch’o l’à da fâ con sta stöia, solo che un compagno da dormitöio), çerchiò chì de fâne unna curta descriçion. O l’ea erto ben sëi pê, con de spalle nòbile e un peto ch’o paiva o cascion de unna diga. L’ea de ræo che aiva visto tanto vigô inte un òmmo. A seu faccia a l’ea ben ben scua e bruxâ da-o sô, coscì che in contrasto i seu denti abbarlugavan; ma inte ombre profonde di seu euggi ghe gallezzavan di regòrdi che no paivan rendilo guæi allegro. A sò voxe a mostrava de ficco ch’o l’ea un òmmo do Sud e, da-a sò bella statua, aiva pensou ch’o fïse un de quelli erti montagnin che ne vegnivan da-a cadeña di Alleghen inta Virginia. Quande a bardöia a l’aiva razzonto o cormo, l’òmmo o s’ea desfiou sensa fâse vedde, e no l’aviæ ciù visto fin à quande o saieiva vegnuo o mæ compagno de navegaçion. Dòppo quarche menuto, però, i seu compagni se l’ean dæta; e scicomme paiva ch’o fïse, pe quarche raxon, un seu gran favorio, s’ean missi à ciammâ à gran voxe «Bulkington! Bulkington! Dond’o l’é o Bulkington?» e ean sciortii feua pe corrîghe apreuvo.
L’ea pöcassæ neuv’oe, e comme a stançia a paiva ferma inte unna paxe squæxi sorvenaturale, aiva comensou à congratulâme pe un cian ch’o m’ea vegnuo in cheu un momento avanti l’intrâ di mainæ.
À nisciun gh’é cao dormî inta doî in letto. In veitæ, ciufito che fâlo, no dormiësci manco con vòstro fræ. No sò comm’a l’é, ma a-e gente ghe gusta avei a seu intimitæ quande dòrman. E quande l’é costion de dormî con un desconosciuo, inte unna lucanda desconosciua, inte unna çittæ desconosciua, e sto desconosciuo o l’é un arponê, aloa e obieçioin se mortiprican à l’infinio. E no gh’ea nisciuña raxon a-o mondo pe-a quæ mi, comme mainâ, dovesse dormî inta doî ciù de un atro; da-o momento che i mainæ in mâ no dòrman inta doî, ciù de quante no ô fan i re fantin à tæra. L’é vea che tutti dòrman insemme inta mæxima stançia, ma ognidun o gh’à o sò letto, o se creuve co-a sò coverta e o dòrme inta sò pelle.
Ciù pensava à st’arponê, ciù no poeiva patî l’idea d’attrovâme in letto con lê. L’ea leçito pensâ che, dæto ch’o l’ea un arponê, a sò giancaia de lin ò de laña, à segonda di caxi, a no saieiva stæta a ciù netta, e de seguo no a ciù fiña. Aiva comensou à fremme da capp’à pê. Do resto, vegniva tardi e o mæ cao arponê o l’avieiva dovuo ëse za in cà e in letto. Supponemmo, oua, ch’o me s’asbriesse indòsso à mëzaneutte: comme aviæ posciuo savei da che sucido pertuso o ne sciortisse?
«Lucandê! Ò cangiou de pai in sce quell’arponê. No dormiò con lê. Proviò à dormî in sce sta banca chì».
«Comme v’é ciù cao; me despiaxe de no poeive dâ unna straponta, e sta chì a l’é unna töa dua comme tutto», e o l’attastava i groppi e e creñe. «Ma, aspëtæ un pittin, Skrimshander; ò unna cioña da bancâ chì da-o banco; aspëtæ, ve diggo, e ve faiò un nio conforteive». Dito questo o l’aiva piggiou a cioña e, dòppo avei levou a pua co-o seu vegio mandillo de sæa, o l’aiva comensou con vigô à cionâ o mæ letto, tanto ch’o fava un fattoriso baifardo da scimia. I rissi xoavan a-a drita e a-a manciña, pe fin che a lengua de færo a l’aiva piccou contra un groppo indestruttibile. O lucandê o l’ea lì pe strosciâse o pôso e mi l’aiva pregou pe l’amô do Segnô de ciantâ tutto lì; che o letto o l’ea sciòcco abasta pe mi, e che no saveiva comme tutta a cionatua do mondo a l’aviæ posciuo trasformâ unna töa de pin inte un ciummin d’öca. E coscì, o l’aiva arrecuggeito i rissi con un atro fattoriso baifardo, o î aiva cacciæ inta gran stiva into mezo da stançia, e o l’ea anæto pe-i seu caxi, lasciandome armanaccâ paxo.
Aiva donca piggiou e mesue da banca e aiva descoverto ch’a l’ea curta de un pê; ma se ghe poeiva arremediâ con unna carrega. Ma a l’ea ascì streita de un pê, e l’atra banca inta stançia a l’ea ciù erta de pöcassæ quattro pòlliçi che quella cionâ, coscì che no se poeiva pensâ de avvexinâle. Aloa aiva arrentio a primma banca a-a miagia pe-o longo, contra l’unico spaçio libero che gh’ea, e aiva lasciou un spaçio piccin into quæ accommoddâ a scheña. Ma aiva fito descoverto che da sott’a-a ciappa do barcon m’arrivava unna corrente d’äia mai tanto freida che sto cian o no l’avieiva mai fonçionou, mascime perché unna segonda corrente da-a pòrta locciante a l’incontrava a primma, e tutte doe insemme faxeivan unna serie de remoin vexin a-o ponto donde m’ea figuou de passâ a neutte.
«Che o diao o se pòrte quell’arponê», aiva pensou. «Ma, aspeta, no porrieiva fòscia prevegnîlo, instangâghe a stançia da-o drento e cacciâme into sò letto, de mainea da no ëse addesciou manco da-i picchi ciù violenti?». L’idea a no me paiva gramma; ma pensandoghe torna l’aiva scartâ. Chi poeiva dî che a mattin apreuvo, tòsto sciortio d’inta stançia, l’arponê o no saieiva stæto inta salla, bello lesto à destendime con un pugno?
Però, dæto che m’ea ammiou torna in gio e no aiva visto nisciuña poscibilitæ de passâ unna neutte sopportabile, feua che into letto de quarchedun atro, aiva comensou à pensâ che fòscia aiva di pregiudiçi inlegittimi contra quello arponê desconosciuo. M’ea dito: «Aspëtiò ancon un pittin, son seguo ch’o tornià fito. Alantô ghe daiò unna boña euggiâ e magara porriemo vegnî di boin compagni de letto; in sciâ fin, chi ô sa?».
Ma sciben che di atri penscionanti continuessan à arrivâ soli, inta doî, inta trei, e anessan in letto, no gh’ea nisciun segno do mæ arponê.
«Lucandê!» aiva dito, «che tipo o l’é sto chì? O gh’à l’andio d’arrivâ delongo coscì tardi?». L’ea za squæxi mëzaneutte.
O lucandê o s’ea torna misso à rie co-o seu fattoriso secco e o paiva demoâse ben ben pe quarcösa ch’a me scappava do tutto. «Na», o l’aiva respòsto, «pe-o sòlito o l’é mattinê, o s’ïsa de bon mattin e o va à vezo fito; scì, no ghe manca ni pan ni vin. Ma staneutte o l’é anæto à vende e no accapiscio cöse diascoa o ô tëgne coscì tardi, se no che, fòscia, o no l’arriësce à vende a seu testa».
«O no l’arriësce à vende a seu testa? Che razza de stöia strafaläia me contæ?» aiva dito, feua de cascia. «Voei dîme, lucandê, che inte sto momento st’arponê o l’é apreuvo, inte sta beneita neutte de sabbo, ò megio domenega mattin, à vende a sò testa in gio pe-a çittæ?».
«A l’é pròpio coscì», o l’aiva dito o lucandê, «e gh’aiva dito ch’o no peu vendila chie, o mercou o l’é pin».
«Pin de cöse?» aiva criou.
«Ma de teste, l’é ciæo: no gh’é fòscia za tròppe teste a-o mondo?»
«Stæ ben attento, lucandê», gh’aiva dito con tutta a mæ carma, «l’é megio che â ciantemmo lì con sta stöia; no son miga un besugo, mi».
«Peu dâse», e o l’aiva piggiou un bacchetto pe intaggiâne un stecco, «ma seguo che frito ve ô finiæ, se l’arponê o ve sente calunniâghe a testa».
«Ghe â rompiò mi quella testa», aiva dito piggiou da un scciuppon de fotta, de fronte à quella confuxon de poule incomprenscibile do lucandê.
«A l’é za rotta», o l’aiva replicou lê.
«Rotta?» aiva dito mi. «Ei dito rotta?».
«Se capisce, e l’é pròpio pe quello, penso, ch’o no l’arriësce à vendila».
«Lucandê», aiva dito con avvexinâme à lê, freido comme o monte Ecla inte unna borrasca de neive, «lucandê, ciantæ d’intaggiâ. Mi e voî gh’emmo beseugno d’intendise, e sensa tante stöie. Vëgno a-a vòstra lucanda e ve domando un letto; me dî che poei dâmene solo che meitæ e che l’atra meitæ a l’appartëgne à un çerto arponê. E in sce st’arponê, che no ò ancon visto, perscistî à contâ e stöie ciù strafaläie e açimentose, che tendan à addesciâ inte de mi un sentimento pe ninte conforteive verso l’òmmo che me destinæ comme compagno de letto; un ligammo, lucandê, ch’o l’é intimo e confidençiale a-o mascimo livello. Ve domando oua de parlâ ciæo e de dîme chi e cös’o l’é st’arponê, e se saiò a-o seguo inte tutti i aspeti à passâ a neutte con lê. E, pe primma cösa, saiæ tanto corteise da desdî quella stöia in sciâ vendia da testa, che, s’a fïse vea, â piggieiva comme preuva bastante che st’arponê o segge un matto da cadeña; e no gh’ò nisciuña intençion de dormî con un matto; e voî, cao o mæ scignoro, voî diggo, lucandê, voî, se provesci conscientemente à sponciâme à fâlo, ve rendiësci suscettibile à unna denonçia penale».
«Beh», o l’aiva dito o lucandê, con un longo respio, «sta chì scì ch’a l’é unna bella predica pe un ch’o se lascia piggiâ da-a fotta de semme in çento. Ma stæ paxo, stæ paxo, st’arponê do quæ v’ò dito o ne vëgne oua da-i Mâ do Sud, donde o l’à accattou ben ben de teste da Neuva Zelanda imbarsamæ – en de belle coixitæ, savei – e o ê à vendue tutte, feua che uña; ch’a l’é quella ch’o çerca de vende staneutte, perché doman l’é domenega e no saieiva bello vende de teste umañe pe-e stradde tanto che e gente van in gexa. O voeiva fâlo a domenega passâ, ma mi l’ò bloccou pròpio quande o l’ea lì pe sciortî feua da pòrta con quattro teste infiæ inte un spago, ch’o paiva unna resta de çioule».
Sta spiegaçion chì a m’aiva ascciæio o mistëio, che sedonca o saieiva stæto inspiegabile, e a l’aiva mostrou che, in sciâ fin, o lucandê o no l’aiva nisciuña coæ de burlâse de mi; ma, into mæximo tempo, cöse avieiva dovuo pensâ de un arponê ch’o stava feua a neutte de sabbo, ançi, fiña into giorno sacro a-o Segnô, pe un negòçio coscì cannibalesco comme a vendia de teste di idolatri mòrti?
«Creddeime, lucandê: quell’arponê o l’é un òmmo peigoso».
«O paga regolarmente a pixon» a l’ea stæta a respòsta. «Ma sciù, l’é ben ben tardi, l’é megio che ghe dæ un bello corpo de coa. O l’é un bello letto: mi e a Sal gh’emmo dormio a neutte do sposaliçio. Gh’é assæ spaçio pe dâ di cäsci inta doî inte quello letto: o l’é un letton grandiscimo. Figuæve che, primma de mandâlo via, a Sal a metteiva o Sam e o Johnny a-i nòstri pê. Ma unna neutte ò fæto un seunno e me son remenou e – anæ à accapî – o Sam o l’é cheito in tæra e o s’é squæxi rotto o brasso. Dapeu, a Sal a l’à dito ch’o no l’anava ciù ben. Alon, vegnî sciù, vegnî, ve daggo fito unna luxe» e con dî questo o l’aiva açeiso e o m’aiva dæto unna candeia, offrindose de conduime. Ma mi ea ancon indeçiso quande, ammiando a pendola in sciô canto, o lucandê o l’aiva esclammou: «V’ô lì che l’é za domenega: no veddiæ quell’arponê staneutte: o l’é anæto à callâ l’ancoa inte quarche atro pòrto; vegnî, donca; alon, vegnî; no ve mesciæ?».
Aiva consciderou a costion pe un momento, e dapeu eimo anæti sciù pe-e scæ e ea stæto portou inte unna stançia picciña, freida comme unn’arsella ma ben mobiliâ, ninte da dî, con un letto mäveggioso, pe in davei squæxi largo assæ pe fâghe dormî drento quattro arponê scianco à scianco.
«V’ô chì», o l’aiva dito o lucandê, con pösâ a candeia in sce unna vegia e barchezzante cascia da mainâ, ch’a fava o doggio dovei comme pòrta-lavello e comme töa; «V’ô chì, oua accommodæve, e boñaneutte». M’ea virou dòppo avei ammiou o letto, ma lê o l’ea za scentou.
Aiva tiou inderê a coverta e m’ea chinou in sciô letto. Sciben ch’o no l’ea un di ciù eleganti, o l’aiva passou a preuva. Dapeu aiva dæto unn’euggiâ pe-a stançia; e, a-o de là do scaffo do letto e da töa, no aiva posciuo vedde nisciun atro mòbile ch’o l’appartegnisse propiamente a-a stançia, feua che unna sganzia rudega, e quattro miage e un päfeugo de papê, ch’o representava un òmmo ch’o corpiva unna baleña. Tra i oggetti che no appartegnivan propriamente a-a stançia gh’ea unna branda desfæta e cacciâ in tæra inte un canto; e un grande sacco da mainâ ch’o contegniva i vestî de l’arponê, de seguo unn’alternativa à un beuilo da tæra. In azzonta, gh’ea un pacco de lammi d’òsso esòtichi in sciâ sganzia de d’ato a-o camin e un longo arpon arrembou a-a testa do letto.
Ma cös’a l’é sta cösa in sciâ cascia? L’aiva piggiâ e portâ a-a luxe, l’aiva attastâ e annaixâ, e aiva çercou inte tutte e mainee poscibile d’arrivâ à quarche concluxon ch’a satisfesse. No l’aiva posciua paragonâ à nint’atro che à un grande zerbin, aggibbou a-i bòrdi con di piccin pendalòcchi che cioccavan, pægi a-e spiñe macciæ de porcospin ch’en d’in gio a-i mocascin indien. Into mezo de quello zerbin gh’ea un pertuso ò unna fissua, comme se vedde inti poncho sudamerichen. Ma l’ea poscibile che un arponê assæximou o se mettesse sto zerbin e o camminesse pe-e stradde de unna çittæ crestiaña con un arneise pægio indòsso? Me l’aiva misso pe provâlo e o me pesava comme unna còrba, dæto ch’o l’ea ben ben druo e rudego; e o m’ea fiña parsciuo un pittin umio, comme se sto mistëioso arponê o l’avesse portou un giorno che ciuveiva. M’ea avvexinou vestio coscì à un ciappo de veddro attaccou a-a miagia, e mai in tempo de mæ vitta aiva visto un spettacolo pægio. M’ea desbarassou do vestî con mai tanta sprescia da piggiâme unna tòrta a-o còllo.
M’ea assettou in sciô bòrdo do letto e aiva comensou à pensâ à st’arponê ch’o vendeiva e teste e a-o sò zerbin. Dòppo ësimene stæto à pensâ un pittin in sciô letto, m’ea ïsou e m’aiva levou o cappòtto e dapeu ea arrestou into mezo da stançia à pensâ. Dapeu m’aiva levou o giachê e aiva pensou ancon un pittin in camixetta. Ma, dæto ch’aiva comensou à sentî ben ben freido, mezo despuggiou comm’ea, e arregordandome de quello che o lucandê o l’aiva dito in sciô fæto che l’arponê o no saieiva tornou quella neutte, no aiva ciù bestentou: ea sätou feua da-e braghe e da-i stivæ e dapeu, sciusciou in sciâ candeia, m’ea cacciou in letto, arrecommandandome à l’avvardo do Segnô.
No saviæ dî se a straponta a fïse piña de tanoin de granon ò de terragge rotte; fæto se sta che m’ea remenou ben ben e pe tanto tempo sensa arriescî à dormî. Dòppo tanto ea scuggiou inte un dormiggiâ legio e m’ea za allargou verso a tæra do seunno, quande aiva sentio un passo pesante into corridô e aiva visto un barlumme de luxe passâ inta stançia da sott’a-a pòrta.
«Bello Segnô cao, avvardime», aiva pensou, «sto chì o dev’ëse l’arponê, l’infernale mercante de teste». Ma ea arrestou do tutto inmòbile e aiva deçiso de no dî unna poula fin à quande o no m’avesse parlou lê. Tegnindo unna lampa inte unna man, e quella famosa testa neozelandeise inte l’atra, o desconosciuo o l’ea introu inta stançia e, sensa ammiâ verso o letto, o l’aiva misso a candeia lontan da mi, inte un canto in tæra, e dapeu o l’aiva comensou à trafegâ co-e còrde aggroppæ do grande sacco do quæ ò parlou primma. Mi ea ben ben anscietoso de vedde a sò faccia, ma o l’aiva tegnua giâ intanto ch’o s’occupava de desligâ a bocca do sacco. Unna vòtta finio però o s’ea vortou e dapeu – Santi do Çê, che vista! Che moro! O l’ea de un cô scuo, giano-moælo, tutto macciou in sà e in là con di gren quaddri neigri. «Scì, pròpio comme pensava: o l’é un compagno de letto terribile, o l’é stæto inte unna badaluffa, gh’an dæto, e oua o l’é torna chì, dòppo ëse stæto da-o mego». Ma inte quello momento l’ea capitou che lê o giesse a faccia verso a luxe, coscì che aiva visto ciæo che i quaddri scui in scê seu masche no poeivan ëse afæto di çiöti. Ean de macce de quarche smersa. A-o prinçipio no saveiva cöse pensâ; ma m’ea fito vegnuo in cheu un sentô de veitæ. M’ea arregordou unna stöia de un òmmo gianco – lê ascì un balenê, pe de ciù – che, stæto finio inte onge di cannibali, o l’ea stæto tatuou da liatri. Ea donca arrivou a-a concluxon che o mæ arponê o doveiva avei avuo unn’avventua pægia inti seu viægi lonten. E cöse impòrta, aiva pensou, dòppo tutto? O l’é solo che o seu aspeto de feua; un òmmo o peu ëse onesto con quæsesegge pelle. Ma, aloa, cöse pensâ da seu carnaxon ultraterreña, de quella parte, veuggio dî, ch’a l’ea d’in gio e do tutto independente da-i quaddri do tatuaggio? Seguo, a porrieiva ëse stæta solo che unna boña abbronzatua tropicale; ma no aiva mai sentio de un sô ch’o tenzesse un òmmo gianco inte un moælo-giano. Ma no ea mai stæto inti Mâ do Sud; e fòscia o sô lazù o produxeiva sti effetti straordenäi in sciâ pelle. A-o momento, intanto che tutti sti penscëi me traversavan comme di lampi, l’arponê o no me nottava afæto. Ma, dòppo avei averto a sacca con quarche difficoltæ, o l’aiva comensou à ravattâghe e tutt’assemme o n’aiva tiou feua unna meña de ascetta indiaña e un saino de pelle de beu mæn co-a pellissa. Misse tutte ste cöse in sciâ vegia cascia into mezo da stançia, o l’aiva piggiou testa imbarsamâ – oggetto assæ angoscioso – e o l’aiva cacciâ into sacco. Dapeu o s’ea levou o cappello, un neuvo cappello de castöo, e aloa pe pöco no m’ea misso à criâ pe-a neuva sorpreisa. Cavellea in testa o no ghe n’aiva, ò a-o manco ninte che se ghe poesse dî coscì; ninte, feua che un groppo piccinetto attortignou in sciâ seu fronte. A seu testa peâ moæla oua a s’assumeggiava pròpio à un cranio ch’o l’aiva piggiou a moffa. Se o desconosciuo o no fïse stæto tra mi e a pòrta, me saieiva asbriou de feua ciù fito de quante no avesse mai collou un disnâ.
Pe comme ea misso, aiva fiña pensou de sätâ feua da-o barcon, ma ea a-o segondo cian. No son un bruttô, ma cöse pensâ de sto scarmo grammo moælo ch’o vendeiva teste o l’ea un problema do tutto a-o de là de mæ facoltæ. L’ignoransa a l’é a moæ da poia e, stæto do tutto stupefæto e abbarlugou da-o desconosciuo, ve confesso che oua n’aiva tanta poia comme s’o fïse stæto o diao in persoña ch’o l’ea introu inta mæ stançia into mezo da neutte. De fæti, gh’aiva mai tanta poia che no n’aiva manco o coraggio de parlâghe e de domandâghe unna spiegaçion ciæa in sce quello ch’o me paiva inspiegabile in sce de lê.
Into mentre o l’ea anæto avanti à despuggiâse e in sciâ fin o l’aiva mostrou o peto e e brasse. Tanto veo comme son vivo, anche quelle parte ascose de lê ean tutte à scacchi co-i mæximi quaddretti ch’o l’aiva in sciâ faccia; a scheña ascì a n’ea tutta coverta; paiva ch’o fïse stæto inte unna Guæra di Trent’anni e ch’o ne fïse sciortio con unna camixa de çiöti. Pe de ciù, fiña e gambe ean marcæ, squæxi comme se unna manega de ræne verde scuo corrissan sciù pe-i tronchi de parme zovene. Oua l’ea fin tròppo ciæo che sto tipo o l’aiva da ëse unna smersa de sarvægo tremendo, montou in sce unna balenea inti Mâ do Sud e dapeu stæto depoxitou inte sta tæra de crestien. M’aiva piggiou a tremmaxon solo à pensâghe. Fiña un venditô de teste: maniman de teste di seu mæximi fræ. Che ghe poesse piaxei a mæ? Beneito sæ! Mia che ascetta!
Ma no gh’aiva de tempo pe tremmâ, perché oua o sarvægo o s’ea misso à fâ un travaggio ch’o l’aiva cattuou tutta a mæ attençion e o m’aiva convinto ch’o doveiva ëse un pagan. Anæto a-o seu pesante cappòtto, ò mantello, ò gabban, ch’o l’aiva appeiso primma in sce unna carrega, o l’aiva çercou inte stacche e in sciâ fin o l’aiva tiou feua unna coiosa figueta desformâ, con un zembo in sciâ scheña e de un cô pægio à quello de un figgeu da nascion congoleise de trei giorni. Arregordandome da testa imbarsamâ, a-o prinçipio aiva pensou che sto manechen möo o fïse un figgeu veo conservou inte unna mainea pægia. Ma visto ch’o no l’ea pe ninte flescibile e ch’o luxiva pròpio comme l’ebano lisciou, aiva concluso ch’o no doveiva ëse nint’atro che un idolo de legno, cösa che dapeu a s’ea demostrâ vea. De fæti o sarvægo o s’ea avvexinou a-o camin veuo e, levou o päfeugo de carta o l’aiva poxiçionou sta figueta zemba, comme unna sbiggia, tramezo a-e brandæ. I pillastræ do camin e tutti i moin de drento ean neigri de caize, e donca m’ea parsciuo che sto fogoâ o formesse un piccin santuäio ò cappella, ben ben adattou a-o sò idolo congoleise de legno.
Aiva fissou i euggi co-a mascima attençion in sciâ figueta meza ascosa – e into mentre me sentiva assæ in gena – pe vedde cöse saieiva successo apreuvo. Pe primma cösa, o l’aiva piggiou squæxi doe magnæ de rissi de legno da-a stacca do cappòtto e o î aiva missi con cua davanti à l’idolo; o l’aiva pösou in çimma un tòcco de galetta, o gh’aiva misso vexin a sciamma da candeia e o l’aveiva açeiso i rissi inte un feugo de sagrifiçio. Dapeu, dòppo tante tentative spedie d’abberrâ into feugo, e tante retiæ ancon ciù spedie de seu die (co-e quæ paiva ch’o se fïse bruxou comme tutto), in sciâ fin o l’ea arriescio à tiâ feua a galetta; sciusciando via un pittin do bruxô e da çenie, o n’aiva fæto corteise offerta a-o möettin de legno. Ma quello diävetto o no paiva godî pe ninte de quella meña de mangiâ secco; o no l’aiva manco mesciou e lerfe. Tutti sti gesti strafaläi ean accompagnæ da di soin gutturali ancon ciù strafaläi do divöto, ch’o paiva pregâ in cantegoa, ò cantâ unna salmodia pagaña, inta quæ a faccia a se storçeiva inta mainea ciù innaturale. In sciâ fin, asmortou o feugo, o l’aiva levou l’idolo con pöchiscima çeimònia e o l’aiva serrou torna inta stacca do sò cappòtto, co-a mæxima insenscibilitæ co-a quæ un cacciou o l’insacca unna beccassa mòrta.
Tutte ste maneuvre bislacche aivan fæto cresce a mæ gena; e oua, de vedde ch’o dava mostra d’ëse lì pe finî co-e seu prattiche e de sätâ in letto, aiva pensou ch’o l’ea vegnuo o momento – oua ò mai ciù, avanti ch’o l’asmortesse a luxe – de rompî o strionezzo ch’o m’aiva tegnuo ligou pe coscì tanto.
Ma o tempo ch’aiva passou pe pensâ à cöse dî o m’ea stæto fatale. Piggiou l’ascetta da-a töa, o n’aiva examinou a testa pe un momento e dapeu, con tegnîla vexiña a-a sciamma, co-a bocca in sciô manego o ne tiava de gren nuvie de fumme de tabacco. Dòppo un momento a luxe a l’ea stæta asmòrta e o cannibale, con l’ascetta tra i denti, o s’ea bollou into letto con mi. Mi aiva criou – no aviæ posciuo fâ atro – e lê, con un grugnio sorpreiso, o l’aiva comensou à attastâme.
Aiva giasciugou quarcösa, no sò cöse, m’ea arrigoou via da lê verso a miagia e dapeu l’aiva pregou, sensa savei manco chì ò cöse o fïse, de stâ carmo e de lasciâme stâ sciù pe açende torna a candeia. Ma e seu respòste gutturale m’aivan convinto avviou ch’o no l’accapiva guæi e mæ poule.
«Chi diao ti?» o l’aiva dito in sciâ fin. «No parlâ, maleito diao, mi ammasso». E dito questo, a seu ascetta insciammâ a l’aiva comensou à giâme d’in gio into scuo.
«Lucandê, pe l’amô do Segnô, Peter Coffin!» aiva criou. «Lucandê! Aggiutto! Coffin! Angei do Çê! Sarvæme!».
«Parlâ! Dî à mi chi ê ti, ò diao, mi ammasso!» o cannibale o l’aiva torna rangognou tanto che i orribili remoin de l’ascetta spantegavan d’in gio de zimme de tabacco, coscì che temmeiva che a mæ giancaia a l’avieiva piggiou feugo. Ma, graçie a-o Cê, inte quello momento o l’ea arrivou o lucandê con unna lummea in man, e mi ea sätou sciù d’into letto e gh’ea corso incontra.
«N’aggiæ poia», o l’aiva dito, co-o sò solito fattoriso baifardo, «o Quiqueg chì presente o no ve torçieiva manco un cavello!».
«Ciantæla de rie!» aiva sbraggiou mi. «Perché no m’ei dito che quell’arponê do diao o l’ea un cannibale?».
«Creddeiva che ô savesci; no v’aiva fòscia dito ch’o l’anava in gio pe-a çittæ à vende teste? Ma oua dæ un atro corpo de coa e anæ torna in letto. Quiqueg, damme a mente, ti accapî mi, mi accapî ti: ti st’òmmo chì dormî chì con ti: ti accapî mi?
«Mi accapî ben», aiva mogognou o Quiqueg, tanto ch’o tiava da-a pippa e o stava sciù in setton.
«Ti intra», o l’aiva azzonto con fâme segno con l’ascetta e cacciando i vestî inte un canto. Un segno ch’o l’aiva fæto inte un mòddo no solo corteise, ma aggaibou e pròpio benigno. Mi ea arrestou à ammiâlo pe un momento. Consciderou tutti i tatuaggi, inte l’insemme o l’ea un cannibale netto e de bell’apparensa. «Pe cöse aiva fæto tutto sto sciato?» aiva pensou tra de mi. «O l’é unna creatua umaña, comme mi, e o l’à tanta raxon pe avei poia de mi comme mi pe avei poia de lê. L’é megio dormî con un cannibale sòbrio che con un crestian imbriægo.»
«Lucandê», mi gh’aiva dito, «dîghe de lasciâ stâ quella sò ascetta ò pippa, ò comme diascoa se ghe dixe; dîghe a-e curte de ciantâ de fummâ e mi aniò in letto con lê. No me gusta aveighe quarchedun ch’o fumma into mæ letto. O l’é peigoso. E pe de ciù, no son manco asseguou».
Dòppo avei dito questo a-o Quiqueg, lê o l’aiva accondisceiso e o m’aiva fæto torna un segno aggaibou de mettime in letto, arrembandose da unna banda comme pe dîme «no te tocchiò manco unna gamba».
«Boña neutte, lucandê», aiva dito, «poei anâ».
Coscì ea anæto in letto e m’ea addormio, o megio seunno in tempo de mæ vitta.
Cavo IV
A coverta
Unna vòtta addesciou, a mattin apreuvo, verso l’arba, m’ea attrovou o brasso do Quiqueg tutt’in gio, inte l’abbrasso ciù amoso e affeçionou. Un o l’aviæ posciuo fiña pensâ che fïse sò moggê. A coverta a l’ea fæta de retaggi de stòffa cuxii insemme, piña de quaddrettin e triangoli inregolari de tanti coî; e o brasso de l’amigo, tutto tatuou con un laberinto creteise de figue ch’o no terminava ciù, che no ghe n’ea doî tòcchi do mæximo cô – questo, suppoño, perché o tegniva o brasso descoverto in mâ de mainea inregolare, de vòtte a-o sò e de vòtte à l’ombra, co-e maneghe redoggiæ abrettio – sto seu brasso, diva, o paiva do tutto pægio à unna lista de quella mæxima coverta fæta de pesse. Ançi, coscì comme o ghe stava pösou quande me son addesciou, fadigava squæxi à distinguilo da-a coverta, da comme se confondeiva i seu coî; e l’é stæto solo che pe un senso de peiso e de comprescion che aiva accapio che o Quiqueg o m’abbrassava.
E mæ sensaçioin ean stranie. Proviò à descrivile. M’arregòrdo ben unna çircostansa pægia inta quæ m’ea attrovou quand’ea figgeu: ch’a foïse stæta unna realtæ ò un seunno, no son mai stæto bon de stabilîlo do tutto. A l’ea anæta coscì. Aiva commisso unna quarche battosaia – penso ch’a fïse de çercâ de montâ sciù pe-o camin comme aiva visto fâ da un piccin spassafummaieu quarche giorno inderê – e a mæ moiegna che, pe unna raxon ò pe l’atra, a passava o seu tempo à dâme de scorriattæ e a me mandava in letto sensa çeña, a mæ moiegna a m’aiva tiou zu da-o camin pe-e gambe e a m’aiva mandou à letto, sciben che l’ea solo doe oe de poidisnâ di 21 de zugno, o giorno ciù longo de l’anno into nòstro emisfëio. Me sentiva mâ. Ma no gh’ea de remedio e coscì ea anæto sciù pe-e scæ inta mæ stançieta do terso cian; coscì, pe ammassâ a gnagnoa, m’ea despuggiou o ciù adaxo poscibile, e con un sospio amao m’ea cacciou tra i lençeu.
Me ne stava lì despeou à carcolâ ch’aviæ dovuo passâ sezze oe intreghe avanti de poei sperâ inta mæ resurreçion. Sezz’oe in letto! O fondo da scheña o me faxeiva mâ solo à pensâghe. E gh’ea coscì tanta luxe: o sô o l’intrava da-o barcon, se sentiva un gran fô de carròsse pe-a strâ e de voxe allegre pe tutta a cà. Stava delongo pezo; in sciâ fin m’ea ïsou, m’ea vestio e, chinando sensa fâ rumô con solo e mæ cäsette a-i pê, ea anæto à çercâ a mæ moiegna e tutt’assemme m’ea cacciou a-i seu pê à pregâla, comme pe un favô particolâ, de dâme un muggio de baccæ pe-a gramma conduta: quæsesegge, basta ch’a no me condannesse à stâ in letto pe un periodo de tempo coscì insopportabile. Ma a l’ea a megio e ciù consciençiosa moiegna do mondo e aiva dovuo tornâ sciù inta mæ stançieta. Pe ben ben de oe ea stæto lì co-i euggi averti, sentindome pezo de quante m’agge mai sentio da aloa in avanti, manco inte mæ ciù gren desgraçie vegnue apreuvo. In sciâ fin, penso d’ëse cheito inte unna meña de seunno tormentoso comme un peson, e addesciandome cian cianin, mezo appossou inti seunni, aiva averto i euggi, e a stançia, primma inluminâ da-o sô, a l’ea oua inguggeita da-o scuo de feua. De botto aiva sentio un rigô passâme tutto o còrpo; no se veddeiva ninte e no se sentiva ninte, ma m’ea parsciuo che unna man sorvenaturale a se fïse pösâ in sciâ mæ. O mæ brasso o l’ea in sciâ coverta e a forma ò fantaxima sensa nomme, inimaginabile e mutto, a-a quæ a man a l’appartegniva, a paiva ëse assettâ ben ben vexin a-o bòrdo do mæ letto. Pe quello ch’o m’ea parsciuo di secoli e di secoli, ea arrestou desteiso lì, zeou inti terroî ciù terribili, sensa incallâme à retiâ a man, ascì sensa mai desmette de pensâ che, se avesse posciuo mesciâla solo che un pòlliçe, l’orribile strionezzo o se saieva rotto. No sò comme quella presensa in sciâ fin a fïse scuggiâ via; ma, a-a mattin, into addesciâme, me l’ea arregordâ tutta con un rigô, e pe di giorni e de settemañe e di meixi, m’ea perso inte de tentative confuse d’ascciæî o mistëio. Ançi, ancon oua, me poño de spesso o problema à veuo.
Oua, levæ o terrô, e e sensaçioin ch’aiva provou à sentî quella man sorvenaturale in sciâ mæ s’assumeggiavan assæ, pe stranessa, à quelle ch’ò sentio quande me son addesciou e me son visto adòsso o brasso pagan do Quiqueg. Ma in sciâ fin, un dòppo l’atro, tutti i fæti da neutte passâ m’ean tornæ ciæi inta mente, inta seu realtæ concreta, e aloa ea restou consciente solo che de l’aspeto còmico da scituaçion. Za che, pe quante aiva çercou de mesciâghe o brasso – de desgroppâ a sò streita da maio – lê, addormio comm’o l’ea, o me tegniva ancon con fòrsa, comme se ninte feua che a mòrte a ne poesse spartî. Aiva aloa çercou d’addesciâlo: «Quiqueg!» ma a sola respòsta a l’ea stæta un ronfo. Dapeu m’ea vortou, co-o còllo ch’o paiva infiou inte unna collaña da cavalli, e tutt’assemme aiva sentio unna legia granfignâ. Aiva cacciou da unna parte a coverta: l’ascetta a l’ea lì ch’a dormiva vexin a-o sarvægo, comme un figgeu da nascion co-a faccia affiâ. Unna bella scituaçion in davei, aiva pensou: in letto inte unna cà desconosciua, into pin do giorno, con un cannibale e unn’ascetta! «Quiqueg! Beneito sæ, Quiqueg, addescite!». In sciâ fin, à son de remenâse e de protestâ fòrte e sensa pösa in sce l’impropietæ d’abbrassâ un compagno masccio inte quella mainea da sposoei, ea arriescio à cavâghe un grugnio; e fito o l’aiva arretiou o brasso, o s’ea scrollou da capp’à pê comme un can tæraneuva tòsto sciortio d’inte l’ægua, e o s’ea misso in setton in sciô letto, redeno comme un bacco, à fissâme e frettâse i euggi comme s’o no s’arregordesse do tutto comme fïse finio lì, ben che drento de lê paiva che ghe nascesse un arregòrdo inçerto de mi. Into mentre m’ea desteiso tranquillo à ammiâlo, sensa ciù apprenscioin grave, con l’intençion d’examinâ da-a vexin unna creatua coscì coiosa. Quande in sciâ fin l’ea parsciuo ch’o se fïse ascciæio e idee in sciâ natua do seu compagno de letto e o s’ea, pe coscì dî, reconçiliou co-o fæto, o l’ea sätou zu in tæra e, da çerti segni e soin, o m’aiva fæto accapî che, s’ea contento coscì, o se saieiva vestio lê pe-o primmo e dapeu o m’avieiva lasciou vestî da solo, mettendome à dispoxiçion tutta a stançia. Aiva pensou: «Quiqueg! Inte ste çircostanse, sta chì a l’é unna propòsta ben ben aggaibâ». Ma a veitæ a l’é, dî quello che voei, che sti sarvæghi gh’an un senso naturale do gaibo: l’é mäveggioso quante gh’aggian drento o senso da cortexia. Fasso sto complimento particolâ a-o Quiqueg, perché o m’aiva trattou con gran gaibo e conscideraçion, ben che mi fïse stæto corpeive de gran descortexia, à fissâlo co-i euggi d’in letto e osservâ tutti i movimenti da seu toaletta, co-a mæ coixitæ ch’aiva guägno, pe-o momento, in sciâ boña creansa. Do resto, un òmmo comme o Quiqueg no ô se vedde tutti i giorni: lê e e seu mainee ean pe in davei degne d’ëse osservæ con unn’attençion feua da-o commun.
O l’aiva comensou à vestîse da-o cappo, con mettise o seu cappello de castöo, pe de ciù ertiscimo, e dapeu – ancon sensa braghe – o l’ea anæto a-a caccia di stivæ. Perché diascoa o l’avesse fæto, no ô sò, ma a sò proscima açion a l’ea stæta d’infiâse – stivæ inte moen e cappello in testa – sott’a-o letto; donde, da-i tanti violenti sfòrsci e axime aiva deduto ch’o fïse apreuvo à cäsâse, ben che nisciuña regola d’educaçion ch’avesse mai sentio a l’imponesse d’ascondise pe mettise i stivæ. Ma o Quiqueg, comme se peu accapî, a l’ea unna creatua inte unna fase de tranxiçion: ni gatta ni parpaggia. O l’ea çivilizzou giusto assæ pe mostrâ a seu scingolaritæ inte mainee ciù stranie poscibile. A sò educaçion a no l’ea ancon completa. O l’ea un studioso in erba. S’o no fïse stæto un pittin çivilizzou, con tutta probabilitæ o no se saieiva manco preoccupou de portâ i stivæ; ma s’o no fïse stæto ancon un sarvægo, o no se l’avieiva manco assunnou de cacciâse sott’a-o letto pe mettiseli. In sciâ fin, o l’ea sciortio co-o cappello tutto nisso e cegou in scî euggi e o l’aiva comensou à giandonâ pe-a stançia, tutto scrosci e ranghezzi, comme se – pöco accostummou a-i stivæ – o seu pâ de cheuio de vacca umio e arrappou – fòscia manco fæto in sce mesua – o ô strenzesse e tormentesse assæ, inte quelli primmi pasci de unna mattin freida comme tutto.
De vedde che no gh’ea de tende a-o barcon e che a strâ, ben ben streita, a permetteiva a-a cà in faccia d’avei unna vista ciæa inta stançia, e nottando sempre de ciù a figua indegna che o Quiqueg o fava à giandonâ con indòsso pöco ciù che o seu cappello e i stivæ, l’aiva pregou comme megio aiva posciuo d’aspresciâ un pö a seu toaletta e, mascime, de mettise e braghe o ciù fito ch’o poesse. O m’aiva satisfæto, e dapeu o l’aiva comensou à lavâse. À quell’oa da mattin, tutti i crestien s’avieivan lavou a faccia; ma o Quiqueg, con mæ sorpreisa, o s’ea accontentou de limitâ e seu abluçioin a-o peto, a-e brasse e a-e moen. Dapeu o s’ea misso o gipponetto e, piggiou un tòcco de savon duo in sciâ töa do lavello, o l’aiva bagnou inte l’ægua e o l’aiva comensou à insavonâse a faccia. Mi stava lì à ammiâ pe descrovî donde o tegnisse o rasô, quande – cösa da no creddighe – o piggia l’arpon vexin a-o letto, o ne desfia a longa asta de legno, o ne screuve a ponta, o l’affia un pittin in sciô stivâ e, anando à gren passi verso tòcco de spegio attaccou a-a miagia, o comensa unna vigorosa rascciatua – ò megio unna vea arponatua – de seu masche. Aiva pensou tra de mi: «Quiqueg, ti scì che t’ê bon à addeuviâ e megio lamme Rogers
O resto da seu toaletta o l’ea terminou avviou, e o l’aiva lasciou a stançia de passo orgoggioso, fasciou into sò gran giachetton da pilòtto de panno scuo, tanto ch’o l’exibiva o sò arpon comme un bacco de commando de un marasciallo.
Moby Dick; or, The Whale
o l’é stæto pubricou do 1851 da-o
Herman Melville.
A traduçion a l’é à cua do
Rico Granæa,
a lettua a l’é do
Poulo Besagno
e l’imagine de covertiña a l’é adattâ da
Whalers,
unna pittua do 1845 do
J. M. W. Turner.
Sto volumme o l’é stæto produto pe-o
Conseggio pe-o patrimònio linguistico ligure
da-o
Jean Maillard.
A pubricaçion de st’euvia à pontæ
a l’é stæta inandiâ
a-o 1º de novembre do 2025.